Patronite to narz\u0119dzie, kt\u00f3re pomimo \u017ce bardzo je ceni\u0119, najcz\u0119\u015bciej\u2026 odradzam, kiedy kto\u015b prosi mnie o opini\u0119. Jest on bowiem b\u0142\u0119dnie traktowany jak kolejny portal crowdfundingowy. A \u017ce jest przy tym postrzegany jako bardziej presti\u017cowy, w pu\u0142apk\u0119 t\u0119 \u0142atwo wpadaj\u0105 osoby dzia\u0142aj\u0105ce w obszarze kultury. Tymczasem Patronite to przede wszystkim przestrze\u0144 \u015bwiadomej pracy ze swoj\u0105 spo\u0142eczno\u015bci\u0105, wymagaj\u0105ca przemy\u015blanej narracji i d\u0142ugofalowej strategii. Umiej\u0119tnie wykorzystany, mo\u017ce przynie\u015b\u0107 tw\u00f3rcom kultury znacznie wi\u0119cej, ni\u017c regularne korzy\u015bci finansowe, wspieraj\u0105c procesy budowania publiczno\u015bci. Mi\u0119dzy innymi o tym mia\u0142am okazj\u0119 porozmawia\u0107 z Micha\u0142em Leksi\u0144skim, jedn\u0105 z os\u00f3b zaanga\u017cowanych w tworzenie portalu.<\/p>\n\n\n\n
Micha\u0142 Leksi\u0144ski:<\/strong> Nie do ko\u0144ca mo\u017cna zmierzy\u0107, jaka jest og\u00f3\u0142em warto\u015b\u0107 rynku crowdfundingu. W przypadku Patronite wa\u017cne jest, aby ju\u017c na samym pocz\u0105tku rozr\u00f3\u017cni\u0107, \u017ce portal w swoim DNA jest nakierowany na budowanie relacji, a nie finansowanie projekt\u00f3w. G\u0142\u0119boko wierzymy w to, \u017ce d\u0142ugotrwa\u0142e i warto\u015bciowe relacje, r\u00f3wnie\u017c w obszarze kultury, s\u0105 w stanie wypracowa\u0107 model finansowania. <\/p>\n\n\n\n Kiedy jeste\u015bmy proszeni o podanie najwi\u0119kszych zbi\u00f3rek, czy te\u017c najwy\u017cszych kwot miesi\u0119cznych wp\u0142at, odpowiadamy najcz\u0119\u015bciej, \u017ce w naszym wypadku nie ma to zupe\u0142nie sensu. Nie ma sensu mierzenie nas z portalami, kt\u00f3re realizuj\u0105 projekty zbi\u00f3rkowe. Tam tylko du\u017ce kwoty robi\u0105 wra\u017cenie. Oczywi\u015bcie, w warto\u015bci nominalnej mo\u017cna por\u00f3wnywa\u0107 te poszczeg\u00f3lne kwoty. Ale u nas jest tak, \u017ce dla niekt\u00f3rych nawet 700 z\u0142 miesi\u0119cznie zmienia im \u017cycie. Jest to rynek indywidualnych relacji, dlatego w naszym odczuciu jest trudny do wycenienia. Autorzy zbieraj\u0105 od kilkuset z\u0142otych, do kilkuset tysi\u0119cy miesi\u0119cznie. <\/p>\n\n\n\n My stawiamy sobie raczej pytanie, w kt\u00f3rych miejscach ten rynek mo\u017ce si\u0119 jeszcze rozwin\u0105\u0107, kt\u00f3re obszary mog\u0105 wygenerowa\u0107 takie sytuacje, \u017ce instytucje czy osoby zaczn\u0105 wykorzystywa\u0107 tego typu narz\u0119dzia fundraisingowe. Jednym z pierwszych, kt\u00f3rzy weszli na platform\u0119 by\u0142 Krzysztof Gonciarz, kt\u00f3ry skierowa\u0142 tory Patronite w stron\u0119 Youtuba. Portal zyska\u0142 wtedy na popularno\u015bci, ale pojawi\u0142o si\u0119 ryzyko pewnej szufladki, jako mechanizmu monetyzacji sukcesu Youtubowego – jeste\u015b na Youtube, zak\u0142adasz Patronite, masz z tego pieni\u0105dze. Na szcz\u0119\u015bcie, systematycznie pojawiali si\u0119 nowi tw\u00f3rcy z bardzo r\u00f3\u017cnych dziedzin: r\u0119kodzie\u0142o, malarstwo, sport. <\/p>\n\n\n\n Jedn\u0105 z ciekawszych sytuacji by\u0142o, kiedy w tym samym czasie pojawili si\u0119 Adam Szostak – ksi\u0105dz dominikanin, z celem tworzenia \u201ckatolickiego Netflixa\u201d oraz bracia Siekielscy – dokumentali\u015bci, z celem zbierania na film obna\u017caj\u0105cy afer\u0119 pedofilii w ko\u015bciele. I nagle si\u0119 okaza\u0142o, \u017ce te dwa konta stanowi\u0105 \u201ctop 2\u201d w danym momencie na portalu. Pokazuje to, \u017ce miejsce jest dla ka\u017cdego.<\/p>\n\n\n\n ML:<\/strong> W przypadku os\u00f3b, kt\u00f3re dzia\u0142aj\u0105 w internecie, ich tw\u00f3rczo\u015b\u0107 jest automatycznie ich reklam\u0105, dzia\u0142a to troch\u0119 jak sprz\u0119\u017cenie zwrotne. Ale ca\u0142kiem sporo jest u nas na przyk\u0142ad r\u0119kodzielnik\u00f3w. Jest im o tyle trudniej, \u017ce musz\u0105 wymy\u015bli\u0107 metod\u0119 jak si\u0119 pokaza\u0107 w sieci. Ich produkt finalny nie jest cyfrowy, a z medi\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych korzystaj\u0105 jedynie jako z kana\u0142u komunikacji. Okazuje si\u0119, \u017ce nie ma to znaczenia, poniewa\u017c tym co ma znaczenie jest spo\u0142eczno\u015b\u0107. Kiedy przed spotkaniem wymienili\u015bmy si\u0119 mailami, jedno z pyta\u0144 dotyczy\u0142o m\u0142odych, pocz\u0105tkuj\u0105cych tw\u00f3rc\u00f3w – czy oni maj\u0105 szans\u0119 na Patronite. Odpowied\u017a brzmi – niestety b\u0119dzie im ci\u0119\u017cko. Jaka\u015b spo\u0142eczno\u015b\u0107 musi ju\u017c istnie\u0107. <\/p>\n\n\n\n A wracaj\u0105c do r\u0119kodzie\u0142a, przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 Trollsky, kt\u00f3ry wykuwa artystyczne no\u017ce. Pracowa\u0142 w korporacji, ale ostatecznie zrezygnowa\u0142 z typowej pracy, na rzecz wykuwania no\u017cy. Patronite w pewnym stopniu mu t\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119 u\u0142atwi\u0142. Zainteresowa\u0142y si\u0119 nim firmy i zacz\u0119\u0142o to owocowa\u0107 na tyle, \u017ce zbudowa\u0142 sobie dzi\u0119ki temu karier\u0119. Nawet teraz, zerkaj\u0105c na portal, widz\u0119 cho\u0107by Centrum Wiking\u00f3w na Wyspie Wolin – 4 tys. z\u0142otych miesi\u0119cznie. Dla takiej organizacji s\u0105 to na pewno sensowne pieni\u0105dze. Jak wida\u0107. przedsi\u0119wzi\u0119cia offline te\u017c mog\u0105 u nas dobrze funkcjonowa\u0107, cho\u0107 rzeczywi\u015bcie tw\u00f3rcy internetowi, bardziej lotni w cyfrowym \u015brodowisku, w naturalny spos\u00f3b b\u0119d\u0105 mieli przewag\u0119.<\/p>\n\n\n\n ML:<\/strong> Przypominamy zawsze o trzech kluczowych filarach: s\u0105 to spo\u0142eczno\u015b\u0107, promocja i tre\u015b\u0107. Tre\u015b\u0107 w rozumieniu konstrukcji samego profilu. To naprawd\u0119 musi by\u0107 \u0142adnie, m\u0105drze napisane. \u017beby ludzie wiedzieli po co si\u0119 zbiera i jakie jest prawdopodobie\u0144stwo, \u017ce tw\u00f3rca zrobi to, co obiecuje. Promocja, czyli to ci\u0105gle musi \u017cy\u0107. No i spo\u0142eczno\u015b\u0107. Nawet minimalna, dobrze prowadzona spo\u0142eczno\u015b\u0107 potrafi przynie\u015b\u0107 sensowny zysk. Swojego czasu by\u0142o du\u017co Youtuber\u00f3w z ogromnymi zasi\u0119gami, kt\u00f3rzy wchodzili na portal i nie zbierali absolutnie nic. Nagle okazywa\u0142o si\u0119, \u017ce ich grupa docelowa nie ma w\u0142asnego portfela. Jest wi\u0119c r\u00f3wnie istotne, co to jest za spo\u0142eczno\u015b\u0107. <\/p>\n\n\n\n Dobrym instytucjonalnym przyk\u0142adem s\u0105 rozg\u0142o\u015bnie radiowe. Skorzystano z momentu, kiedy nastroje spo\u0142eczne wok\u00f3\u0142 Tr\u00f3jki by\u0142y napi\u0119te i skanalizowano t\u0119 energi\u0119 w postaci Radia Nowy \u015awiat. Dzisiaj to radio zbiera oko\u0142o 600 tys. z\u0142otych miesi\u0119cznie, a \u0142\u0105cznie zebra\u0142o ju\u017c 12 mln. z\u0142otych. Wkr\u00f3tce po nim powsta\u0142o radio 357, kt\u00f3re ma ju\u017c w tej chwili 7 mln. z\u0142otych na swoim koncie. Powsta\u0142o p\u00f3\u017aniej, ale zbiera wi\u0119cej – niemal 700 tys. miesi\u0119cznie. Mo\u017cna si\u0119 zastanawia\u0107, jak to mo\u017cliwe, \u017ce dla obu jest miejsce, skoro s\u0105 to ludzie z tego samego \u015brodowiska, dawni dziennikarze Tr\u00f3jki, zbieraj\u0105cy na podobn\u0105 rzecz. Ale! Kto\u015b, kto rozumie spo\u0142eczno\u015b\u0107 zauwa\u017cy, \u017ce oba radia s\u0105 pok\u0142osiem okre\u015blonej ram\u00f3wki. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 wp\u0142acaj\u0105cych os\u00f3b porusza si\u0119 po \u015bcie\u017cce, kt\u00f3r\u0105 szed\u0142 dany ulubiony redaktor, czyli idzie za osob\u0105. Ich sentyment \u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 z redaktorem, z ulubion\u0105 list\u0105 przeboj\u00f3w, z wybranym programem. Je\u015bli w Radiu Nowy \u015awiat zosta\u0142a stworzona okre\u015blona ram\u00f3wka, prezentowana przez okre\u015blonych ludzi, to ona skupia okre\u015blon\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n ML: <\/strong>Tak, mi\u0119dzy innymi. Marka osobista na pewno mia\u0142a tu znaczenie i jest te\u017c odpowiedzi\u0105 na pytanie, dlaczego dwie rozg\u0142o\u015bnie wesz\u0142y na tak gigantyczny poziom finansowania w tym samym czasie i jak to mo\u017cliwe, \u017ce po sukcesie pierwszej, druga by\u0142a w stanie nawet przekroczy\u0107 ten wynik. W animowaniu spo\u0142eczno\u015bci niezwykle wa\u017cne jest, \u017ceby t\u0119 spo\u0142eczno\u015b\u0107 rozumie\u0107.<\/p>\n\n\n\n Tu znowu podam przyk\u0142ad Krzysztofa Gonciarza, kt\u00f3ry z du\u017cym powodzeniem wszed\u0142 na platform\u0119, a potem mia\u0142 moment sporego za\u0142amania. Stworzy\u0142 drogie koszulki, kt\u00f3re zosta\u0142y \u017ale odebrane. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce zadzia\u0142a\u0142o to tak: \u201cZbierasz na Patronite, wspieramy Ci\u0119, bo tworzysz warto\u015bciowe rzeczy, a nagle oferujesz koszulki ewidentnie za drogie jak na ten produkt. Wida\u0107, \u017ce chcesz zmonetyzowa\u0107 sw\u00f3j sukces, a nam to troch\u0119 nie gra.\u201d Wp\u0142aty wyra\u017anie spad\u0142y. Co si\u0119 sta\u0142o? Spo\u0142eczno\u015b\u0107 zareagowa\u0142a. <\/p>\n\n\n\n Cz\u0119sto jeste\u015bmy pytani, co robimy je\u015bli tw\u00f3rca przestanie si\u0119 wywi\u0105zywa\u0107 z tego, co obieca\u0142 w postawionych celach. My nie mamy tutaj wielu mo\u017cliwo\u015bci, ale reaguje spo\u0142eczno\u015b\u0107 – wycofuj\u0105c pieni\u0105dze. Dla wielu tw\u00f3rc\u00f3w jest to sta\u0142e, cz\u0119sto g\u0142\u00f3wne \u017ar\u00f3d\u0142o dochod\u00f3w. Realnie wi\u0119c nie sta\u0107 ich na to, \u017ceby nie wywi\u0105zywa\u0107 si\u0119 z tego, co obiecali.<\/p>\n\n\n\n ML: <\/strong>Jest bardzo r\u00f3\u017cnie. Czasem zg\u0142aszaj\u0105 si\u0119 do na tw\u00f3rcy, kt\u00f3rzy chc\u0105 \u017ceby\u015bmy spojrzeli na ich profil i mamy te\u017c poczucie, \u017ce to nas troch\u0119 odr\u00f3\u017cnia od innych portali. U nas, je\u015bli jeste\u015bmy o to poproszeni, po tej drugiej stronie \u017cywy organizm siada, analizuje i pomaga przy napisaniu danego profilu. Nie jest oczywi\u015bcie mo\u017cliwe, \u017ceby\u015bmy stworzyli komu\u015b taki profil, ale ch\u0119tnie dzielimy si\u0119 sugestiami. Ale jest te\u017c du\u017co os\u00f3b, kt\u00f3re zak\u0142adaj\u0105 sobie konta samodzielnie. Czasem kto\u015b po prostu nie my\u015bli o tym, \u017ce m\u00f3g\u0142by wys\u0142a\u0107 do nas maila i zapyta\u0107. Poziom tego jest bardzo r\u00f3\u017cny, od rzeczy kt\u00f3re s\u0105 ultra przemy\u015blane, nad kt\u00f3rymi wiemy \u017ce pracowano nawet p\u00f3\u0142 roku, po takie stworzone przez jedn\u0105 noc. I to niestety wida\u0107.<\/p>\n\n\n\n ML: <\/strong>Zastanawiali\u015bmy si\u0119 nad tym, jak dzia\u0142aliby\u015bmy w \u015bwiecie celebryt\u00f3w i stwierdzili\u015bmy, \u017ce raczej tam nie dotrzemy. Nie ze wzgl\u0119du na brak zasi\u0119g\u00f3w czy mo\u017cliwo\u015bci, ale dlatego, \u017ce jest to rodzaj papierka lakmusowego. Jedn\u0105 rzecz\u0105 jest, \u017ce oddajemy tw\u00f3rcom swoj\u0105 uwag\u0119 i to, co dzisiaj najcenniejsze, czyli sw\u00f3j czas. Dla Youtubera jest to jaki\u015b miernik, \u017ce kto\u015b ogl\u0105da ca\u0142y jego film, kt\u00f3ry trwa 40 minut. Ale z drugiej strony, konsumuj\u0105c rozrywk\u0119 o tym aspekcie cz\u0119sto nie pami\u0119tamy, za to ju\u017c o pieni\u0105dzach my\u015blimy bardziej refleksyjnie. S\u0105 one materialnym wyznacznikiem warto\u015bci, w zwi\u0105zku z tym da\u0107 komu\u015b \u015bwiadomie pieni\u0105dze na jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107, a jeszcze robi\u0107 to regularnie, jest ju\u017c wyznacznikiem faktycznego zaanga\u017cowania. I tu pojawia si\u0119 kwestia, czy jako znana persona, maj\u0105ca rozpoznawaln\u0105 mark\u0119, chc\u0119 wej\u015b\u0107 na Patronite. Poniewa\u017c mo\u017ce si\u0119 okaza\u0107, \u017ce przy moim nazwisku pojawi si\u0119 15 z\u0142. Wizerunkowo b\u0119dzie to s\u0142abe. Wracaj\u0105c do pytania, je\u015bli osoba z tak zwanym nazwiskiem pomija kt\u00f3ry\u015b z kluczowych filar\u00f3w, czyli ma s\u0142ab\u0105 tre\u015bci na profilu, albo zapomina o promocji – wtedy faktycznie, pomimo rozpoznawalnego nazwiska lub nazwy, takie konta nie zbieraj\u0105. Wbrew pozorom nie jest to \u0142atwa sprawa, trzeba si\u0119 troch\u0119 napracowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n ML: <\/strong>Jak najbardziej! Wyobra\u017cam to sobie z poziomu mecenasa, kt\u00f3ry wspiera danego tw\u00f3rc\u0119: bardzo wielu tw\u00f3rc\u00f3w pracuje ze swoj\u0105 spo\u0142eczno\u015bci\u0105, tworz\u0105c zamkni\u0119te grupy na Facebooku. I nagle si\u0119 okazuje, \u017ce jako patronka lub parton, mam dost\u0119p do tej osoby. Mog\u0119 z ni\u0105 porozmawia\u0107, cz\u0119sto nawet towarzyszy\u0107 w procesie tw\u00f3rczym. Zaczynam si\u0119 w to anga\u017cowa\u0107 na nowym poziomie. Znam przyk\u0142ady historii, gdzie te relacje z czasem wybiegaj\u0105 znacznie poza wsparcie finansowe. Znam na przyk\u0142ad patron\u00f3w, kt\u00f3rzy z czasem anga\u017cowali si\u0119 we wspieranie artysty w animowaniu jego spo\u0142eczno\u015bci. Te historie cz\u0119sto wychodz\u0105 poza \u015bwiat cyfrowy. Fundamentem tego, co my robimy, jest skracanie relacji pomi\u0119dzy tw\u00f3rcami a mecenasami, wi\u0119c absolutnie zgadzam si\u0119 z tez\u0105, \u017ce to narz\u0119dzie mo\u017ce dzia\u0142a\u0107 w taki spos\u00f3b, \u017ce katalizuje spo\u0142eczno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n ML: <\/strong>Maj\u0105 u nas konta r\u00f3\u017cne organizacje, wi\u0119c to nie jest tak, \u017ce nie ma takich podmiot\u00f3w. Trzeba jednak bra\u0107 tu pod uwag\u0119 uwarunkowania prawne. Na przyk\u0142ad niekt\u00f3re instytucje, dotowane z bud\u017cet\u00f3w samorz\u0105dowych, maj\u0105 trudno\u015bci w ujmowaniu w bud\u017cecie rocznym ewentualnych przychod\u00f3w z portalu. <\/p>\n\n\n\n ML:<\/strong> Sama idea mecenatu na tym w\u0142a\u015bnie polega\u0142a – mecenas dotowa\u0142 artyst\u00f3w po to, \u017ceby mogli zajmowa\u0107 si\u0119 sztuk\u0105. I bardzo cz\u0119sto tak to u nas dzia\u0142a. Przyk\u0142ad\u00f3w zostawienia regularnej pracy na rzecz w\u0142asnej tw\u00f3rczo\u015bci jest ju\u017c sporo. Mo\u017cna wi\u0119c traktowa\u0107 Patronite realnie jako pr\u00f3b\u0119 przej\u015bcia z tego \u015bwiata, w kt\u00f3rym mam pasj\u0119, a poza tym musz\u0119 gdzie\u015b tam jeszcze zarabia\u0107, do momentu w kt\u00f3rym ta pasja mo\u017ce by\u0107 monetyzowana na poziomie, kt\u00f3ry pozwala \u017cy\u0107 ze swojej tw\u00f3rczo\u015bci i jeszcze j\u0105 rozwija\u0107. Taki by\u0142 nasz cel. Stworzy\u0107 miejsce, w kt\u00f3rym ludzie posiadaj\u0105cy fantastyczn\u0105 pasj\u0119 b\u0119d\u0105 mogli pokaza\u0107 si\u0119 \u015bwiatu i zawalczy\u0107 o to, \u017ceby ta pasja sta\u0142a si\u0119 ich g\u0142\u00f3wnym dochodem.<\/p>\n\n\n\n ML:<\/strong> Zgadza si\u0119, zasada jest prosta. W momencie w kt\u00f3rym dobrze si\u0119 przygotujesz, znacz\u0105co podnosisz swoje szanse. Jest to jedna z najwa\u017cniejszych rzeczy, kt\u00f3re powinny tu wybrzmie\u0107. <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n JE\u015aLI INTERESUJE CI\u0118, JAK DZIA\u0141A PATRONITE I CHCESZ WIEDZIE\u0106 WI\u0118CEJ, WARTO ZAJRZE\u0106 TUTAJ:<\/p>\n\n\n\n Odpowiedzi na kwestie prawne, formalne oraz wskaz\u00f3wki dla autor\u00f3w i patron\u00f3w znajdziesz na portalu w zak\u0142adce FAQ<\/a>. <\/p>\n\n\n\nSF:<\/strong> OK, przy czym oba przytoczone przyk\u0142ady dotycz\u0105 dzia\u0142alno\u015bci prowadzonej w internecie. Czy tw\u00f3rcy nie internetowi maj\u0105 znacznie mniejsze szanse na portalu?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
SF: By\u0107 mo\u017ce chodzi te\u017c o specyficzn\u0105 umiej\u0119tno\u015b\u0107 budowania spo\u0142eczno\u015bci w sieci? Z tego co m\u00f3wisz, to w\u0142a\u015bnie spo\u0142eczno\u015b\u0107 jest tym kapita\u0142em, kt\u00f3ry musi wnie\u015b\u0107 autor czy autorka na pocz\u0105tku.<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
SF: Czyli jednak decyduje marka osobista?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
SF: Czy ka\u017cdy tw\u00f3rca ma mo\u017cliwo\u015b\u0107 popracowania z Wami? Skorzystania z doradztwa? To, co proponuj\u0105 autorzy cz\u0119sto wydaje si\u0119 karko\u0142omne, czy mo\u017cna tego unikn\u0105\u0107?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
SF: Z tego wniosek, \u017ce warto zainwestowa\u0107 u Was troch\u0119 wi\u0119cej czasu. A wracaj\u0105c jeszcze do kwestii marki, co mnie zaskoczy\u0142o przy przegl\u0105daniu portalu, to cz\u0119sto dobre nazwiska, kt\u00f3re wyl\u0105dowa\u0142y na \u201czerze\u201d.<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
SF: My\u015bl\u0119 o fundraisingu r\u00f3wnie\u017c jako o narz\u0119dziu rozwijania publiczno\u015bci. Jest to przecie\u017c budowanie zaanga\u017cowania. Zastanawiam si\u0119, czy w przypadku Patronite to mo\u017ce tak dzia\u0142a\u0107? Czyli z jednej strony trzeba mie\u0107 t\u0119 spo\u0142eczno\u015b\u0107, \u017ceby zarabia\u0107, ale czy mo\u017cna tak pracowa\u0107 portalem, \u017ceby wspiera\u0142 on budowanie sobie coraz wi\u0119kszej publiczno\u015bci?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
SF: Ok, ale znowu rozmawiamy o relacjach pomi\u0119dzy osobami. Zastanawiam si\u0119 w takim razie, czy to w og\u00f3le ma sens dla instytucji. Czy muzeum, lub galeria sztuki, maj\u0105 u Was szanse?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
SF: Portal stwarza nowe mo\u017cliwo\u015bci dla os\u00f3b indywidualnych, kt\u00f3re nie mog\u0105 korzysta\u0107 z narz\u0119dzi wymagaj\u0105cych osobowo\u015bci prawnej. Czyli na przyk\u0142ad dla artystek i artyst\u00f3w, kt\u00f3rzy chc\u0105 funkcjonowa\u0107 poza obiegiem instytucjonalnym. Wyobra\u017cam sobie, \u017ce mo\u017ce to by\u0107 swojego rodzaju spo\u0142eczne stypendium – sta\u0142y doch\u00f3d, kt\u00f3ry pozwala nie bra\u0107 dodatkowych zlece\u0144 i skupi\u0107 si\u0119 nad autorsk\u0105 prac\u0105. Czy to funkcjonuje w ten spos\u00f3b?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
SF: Gdyby\u015bmy mieli podsumowa\u0107 i da\u0107 jaki\u015b tip na koniec, to prawdopodobnie powinien on brzmie\u0107: je\u015bli decydujesz si\u0119 na Patronite, warto potraktowa\u0107 to powa\u017cnie.<\/strong><\/h2>\n\n\n\n