Aby\u015bmy mogli my\u015ble\u0107 o fundraisingu jako o narz\u0119dziu rozwijania publiczno\u015bci, musz\u0105 zachodzi\u0107 okre\u015blone warunki. Jakie to warunki? Czy takie my\u015blenie w og\u00f3le ma sens dla instytucji kultury? Jakim celom mo\u017ce s\u0142u\u017cy\u0107 takie podej\u015bcie? I czyje tak naprawd\u0119 s\u0105 instytucje? O publiczno\u015bci, kt\u00f3ra ma misj\u0119, opowiada Marek Sztark, animator kultury, autor koncepcji Nowej Kultury, wsp\u00f3\u0142autor program\u00f3w Dom Kultury + Inicjatywy Lokalne oraz Bardzo M\u0142oda Kultura.<\/p>\n\n\n\n
Marek Sztark:<\/strong> Publiczno\u015b\u0107 jest anonimowa. O publiczno\u015bci trzeba my\u015ble\u0107 w taki spos\u00f3b: siedzimy w ciemnej sali, patrzymy na ekran albo na scen\u0119, a obok nas siedz\u0105 anonimowi ludzie, kt\u00f3rych nie znamy, z kt\u00f3rymi widzieli\u015bmy si\u0119 przez trzy minuty przy wej\u015bciu. Dzisiaj jeszcze bardziej anonimowo, ni\u017c kiedy\u015b, poniewa\u017c jeste\u015bmy zas\u0142oni\u0119ci maskami. Cz\u0119sto jeste\u015bmy te\u017c \u201crozrzuceni\u201d z powodu pandemii, co jeszcze bardziej nas anonimizuje. Wprawdzie bierzemy w czym\u015b wsp\u00f3lnie udzia\u0142, ale to kim ONI s\u0105 nie ma \u017cadnego znaczenia. Jeste\u015bmy JA – i sztuka. JA – i dzia\u0142anie kulturalne, kt\u00f3re przyszli\u015bmy obserwowa\u0107. Troch\u0119 inaczej wygl\u0105da to w bardziej intymnych relacjach, na przyk\u0142ad ze sztuk\u0105 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105, kiedy przychodzimy w ma\u0142ym gronie albo sami do galerii. Jestem tylko JA – i dzie\u0142o – i tu ju\u017c w og\u00f3le nie ma spo\u0142eczno\u015bci. Spo\u0142eczno\u015b\u0107 w kontek\u015bcie sztuk wizualnych, tworzy si\u0119 przy wernisa\u017cach, tych rytua\u0142ach otwarcia i zamkni\u0119cia, kiedy si\u0119 spotykamy i kiedy widzimy si\u0119 nawzajem, rozmawiamy ze sob\u0105. <\/p>\n\n\n\n Spo\u0142eczno\u015b\u0107 jest w\u00f3wczas, kiedy spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u201csi\u0119 widzi\u201d, kiedy co\u015b nas \u0142\u0105czy – ona mo\u017ce by\u0107 jednocze\u015bnie publiczno\u015bci\u0105, wtedy tym bardziej jest to efektowne. Najprostsza rzecz jaka mo\u017ce nas \u0142\u0105czy\u0107 to przestrze\u0144, w kt\u00f3rej mieszkamy. Cz\u0119sto aspektem, kt\u00f3ry integruje spo\u0142eczno\u015b\u0107, jest wsp\u00f3lny cel. Jest dzia\u0142anie na rzecz wsp\u00f3lnego dobra lub jakiej\u015b sprawy, kt\u00f3ra wszystkich interesuje. I ten w\u0142a\u015bnie przedmiot wsp\u00f3lnego zainteresowania mo\u017ce by\u0107 sposobem na integrowanie spo\u0142eczno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n MS:<\/strong> Kiedy rozmawiamy o publiczno\u015bci, my\u015blimy o kulturze. O relacjach grupy ludzi ze sztuk\u0105, z jakim\u015b performansem, dzie\u0142em. Szczeg\u00f3lnie z performansem, poniewa\u017c indywidualni czytelnicy to nie jest publiczno\u015b\u0107. Relacja z ksi\u0105\u017ck\u0105 jest w\u0142asna i intymna. Mo\u017cemy si\u0119 – i biblioteki to robi\u0105 – spotka\u0107, czytelnicy jednej ksi\u0105\u017cki czy autora, porozmawia\u0107 ze sob\u0105 – i wtedy tworzymy spo\u0142eczno\u015b\u0107. Natomiast raczej dotyczy to performatyki, wydarze\u0144 kt\u00f3re odbywaj\u0105 si\u0119 w okre\u015blonym czasie i miejscu. Nazywam to uczestnictwem z misj\u0105. Je\u015bli jako publiczno\u015b\u0107 przyjdziemy nie tylko po to, \u017ceby co\u015b obejrze\u0107 i osobi\u015bcie si\u0119 tym zachwyci\u0107 i wyj\u015b\u0107 po oklaskach, tylko zale\u017cy nam na tym – miejscu, wydarzeniu, uczestnikach tego wydarzenia. Przychodzimy jako publiczno\u015b\u0107 – bo jeste\u015bmy w tym podziale na scen\u0119 i widowni\u0119 po stronie widowni, mo\u017ce nie bierzemy udzia\u0142u aktywnie, ale samo nasze pojawienie si\u0119 jest wype\u0142nianiem jakiej\u015b misji. Tak\u0105 misj\u0105 mo\u017ce by\u0107 protest, kiedy swoj\u0105 obecno\u015bci\u0105 manifestujemy ten sam pogl\u0105d. Ba! Nie b\u0119d\u0105c na scenie, tylko w t\u0142umie w\u015br\u00f3d publiczno\u015bci, mo\u017cemy wsp\u00f3lnie reagowa\u0107. Wznosi\u0107 okrzyki, mie\u0107 transparenty, manifestowa\u0107 nasze pogl\u0105dy. Taki spos\u00f3b uczestnictwa jest najlepszym sposobem na tworzenie spo\u0142eczno\u015bci. Najcz\u0119\u015bciej jeste\u015bmy przeciw, jeste\u015bmy wbrew, jeste\u015bmy anty. Chcemy kogo\u015b do czego\u015b przekona\u0107. Mo\u017ce by\u0107 te\u017c tak, \u017ce spotykamy si\u0119 \u017ceby zrobi\u0107 co\u015b dobrego, bo nam na czym\u015b zale\u017cy. Chcemy \u017ceby co\u015b: to miejsce, ta sprawa, nabra\u0142y znaczenia. Chcemy zwr\u00f3ci\u0107 na co\u015b uwag\u0119 sam\u0105 swoj\u0105 obecno\u015bci\u0105: im wi\u0119cej nas przyjdzie, im wi\u0119cej nas zachwyci si\u0119 t\u0105 spraw\u0105, tym bardziej b\u0119dzie to istotne. W zale\u017cno\u015bci od tego jak to zaplanujemy jako animatorzy tych wydarze\u0144, to spotkanie si\u0119 tej publiczno\u015bci, kt\u00f3ra staje si\u0119 spo\u0142eczno\u015bci\u0105, przekracza pewn\u0105 mas\u0119 krytyczn\u0105. I ta masa krytyczna jest przez nas, animator\u00f3w, ci\u0105gle rozwa\u017cana. Jaka musi by\u0107 frekwencja na spotkaniu, \u017ceby cel kt\u00f3ry zamierzamy zrealizowa\u0107 zosta\u0142 osi\u0105gni\u0119ty? To jest umiej\u0119tno\u015b\u0107 stawiania sobie cel\u00f3w i dopasowania tej masy krytycznej. Czasami wystarczy kilkana\u015bcie os\u00f3b i to ju\u017c b\u0119dzie wa\u017cne. To zale\u017cy, jakie cele sobie postawimy.<\/p>\n\n\n\n MS:<\/strong> Jest to kwestia naszego podej\u015bcia do pracy w instytucji kultury. Je\u015bli na co dzie\u0144 pracujemy tak, \u017ceby stworzy\u0107 warunki do uczestnictwa w kulturze naszej lokalnej spo\u0142eczno\u015bci, dla kt\u00f3rej jeste\u015bmy powo\u0142ani – naszego miasta, miasteczka, dzielnicy, wioski, to w pewnym momencie mo\u017ce nam ju\u017c nie wystarcza\u0107, \u017ce robimy fajny program. Melomani dostan\u0105 odpowiedni\u0105 ofert\u0119 muzyczn\u0105, wielbiciele teatru b\u0119da mieli okazj\u0119 zobaczy\u0107 kilka spektakli, ale nic ponad to. Je\u015bli natomiast na\u0142o\u017cymy na to co\u015b wi\u0119cej, to b\u0119dziemy my\u015ble\u0107 nie tylko o realizacji dora\u017anego celu, ale pewn\u0105 wizj\u0105, misj\u0105 kt\u00f3r\u0105 mamy do spe\u0142nienia. Bardzo cz\u0119sto zapominamy, jaka ona jest, czemu s\u0142u\u017cy, albo jest sformu\u0142owana w spos\u00f3b zbyt og\u00f3lny – w\u00f3wczas zaczynamy si\u0119 tym nudzi\u0107. I nudzi si\u0119 nasza publiczno\u015b\u0107. <\/p>\n\n\n\n Publiczno\u015b\u0107 staje si\u0119 spo\u0142eczno\u015bci\u0105 na festiwalu. Festiwal jest metod\u0105 na to, \u017ceby z anonimowej publiczno\u015bci tworzy\u0107 spo\u0142eczno\u015b\u0107 ludzi, kt\u00f3rzy si\u0119 nawzajem na siebie patrz\u0105, widz\u0105 si\u0119, poznaj\u0105, dyskutuj\u0105 ze sob\u0105, czuj\u0105 wsp\u00f3lnot\u0119 uczestnictwa, Sp\u0119dzaj\u0105 razem czas, czekaj\u0105, debatuj\u0105. Nawet fakt, \u017ce bior\u0105 po raz kolejny udzia\u0142 w tym festiwalu, jest swojego rodzaju manifestacj\u0105. W\u0142a\u015bnie dlatego organizuje si\u0119 festiwale, s\u0105 swoistym \u015bwi\u0119tem, w czasie festiwalu zanika fizyczne tarcie, ludzie lekko unosz\u0105 si\u0119 nad ziemi\u0105, s\u0105 podekscytowani i chc\u0105 do tego stanu powr\u00f3ci\u0107 w kolejnych edycjach. Czuj\u0105, \u017ce jest to jaka\u015b magia. <\/p>\n\n\n\n MS: <\/strong>To naj\u0142atwiej zrobi\u0107. Natomiast czy instytucja powinna przyjmowa\u0107 misj\u0119 i wa\u017cne stanowiska w sprawach, kt\u00f3re wszystkich dotykaj\u0105? Uwa\u017cam, \u017ce tak. Instytucja nie powinna by\u0107 oboj\u0119tna. Owszem, powinna cz\u0119sto przyjmowa\u0107 rol\u0119 mediatora pomi\u0119dzy tymi, kt\u00f3rzy maj\u0105 r\u00f3\u017cne pogl\u0105dy – i nie m\u00f3wi\u0119 tu o sytuacjach o charakterze politycznym, kt\u00f3re s\u0105 najbardziej jaskrawe. Natomiast na pewno o sprawach, kt\u00f3re s\u0105 wa\u017cne lokalnie. Je\u015bli w naszym otoczeniu jest problem zwi\u0105zany z tolerancj\u0105, akceptacj\u0105, zapewnieniem bezpiecze\u0144stwa jakiej\u015b grupie os\u00f3b lub z zaobserwowanym zjawiskiem jakiego\u015b tabu. Dla przyk\u0142adu, jest w okolicy stary, zaniedbany cmentarz, kt\u00f3ry kto\u015b zacz\u0105\u0142 traktowa\u0107 jak wysypisko \u015bmieci. To jest sprawa – mo\u017cna mie\u0107 stosunek do tego cmentarza, bo on nie nasz, bo jest obcy kulturowo, bo wynika z zagmatwanej historii i tak dalej. A z drugiej strony, mamy aspekty zwi\u0105zane z szacunkiem do do \u015bmierci, do cz\u0142owieka, do miejsc poch\u00f3wk\u00f3w, do historii, kt\u00f3re s\u0105 uniwersalne – i instytucja powinna si\u0119 tym zaj\u0105\u0107. Je\u017celi jest jaka\u015b mniejszo\u015b\u0107 narodowa, kulturowa, co\u015b co ginie – powinna si\u0119 tym zaj\u0105\u0107, zwr\u00f3ci\u0107 na to uwag\u0119. A co za tym idzie, wszystkie swoje dzia\u0142ania, r\u00f3wnie\u017c te na co dzie\u0144 uprawiane aktywno\u015bci kulturalne, typu muzyka dla meloman\u00f3w, teatr dla teatroman\u00f3w i tak dalej, powinna kierowa\u0107 w t\u0119 stron\u0119, przy okazji za\u0142atwiaj\u0105c w ten spos\u00f3b dwie sprawy. W\u00f3wczas uczestnictwo w kulturze nie b\u0119dzie ca\u0142kiem bezinteresowne, b\u0119dzie uczestnictwem z misj\u0105. Zr\u00f3bmy koncert obok cmentarza, o cmentarzu. Zr\u00f3bmy spektakl po\u015bwi\u0119cony tej sprawie albo spektakl w tym miejscu, kt\u00f3re jest dotkni\u0119te tabu. Wtedy wszyscy przyjd\u0105, \u017ceby zamanifestowa\u0107 swoje stanowisko – i stan\u0105 si\u0119 spo\u0142eczno\u015bci\u0105. <\/p>\n\n\n\n Je\u015bli to b\u0119dzie dla nich wa\u017cne, je\u015bli si\u0119 oka\u017ce, \u017ce to uczestnictwo z misj\u0105 ma sens, w\u00f3wczas nie b\u0119dzie problemu \u017ceby opr\u00f3cz wysi\u0142ku, kt\u00f3ry ponosz\u0105 oddaj\u0105c sw\u00f3j czas, \u017ceby pojawi\u0107 si\u0119 na tym performansie, zrobili jeszcze jeden krok dalej, jak wzi\u0119cie udzia\u0142u w zbi\u00f3rce publicznej, opodatkowanie si\u0119 na zrzutce, czy jaki\u015b inny gest fundraisingowy. Nie u wszystkich oczywi\u015bcie, ale u tych, kt\u00f3rzy w trakcie tego uczestniczenia z misj\u0105 u\u015bwiadomi\u0105 sobie, \u017ce maj\u0105 potencja\u0142, kt\u00f3rym mog\u0105 si\u0119 podzieli\u0107. Ten potencja\u0142 to nie tylko pieni\u0105dz: to mo\u017ce by\u0107 czas, jaka\u015b kompetencja, u\u017cyczenie jakiego\u015b zasobu materialnego, samochodu, urz\u0105dzenia, nieruchomo\u015bci, wiedzy czy prawa, bo to te\u017c s\u0105 warto\u015bci fundraisingowe. Spo\u0142eczno\u015b\u0107 zaczyna wtedy otwiera\u0107 swoje zasoby na rzecz celu, kt\u00f3ry my, animatorzy, wskazali\u015bmy. Dlatego \u017ce wzi\u0119li udzia\u0142 w czym\u015b, o czym byli przekonani, \u017ce ich udzia\u0142 nie jest anonimowy, tylko jest w\u0142a\u015bnie udzia\u0142em z misj\u0105.<\/p>\n\n\n\n MS:<\/strong> Autentyczno\u015b\u0107, przejrzysto\u015b\u0107, czysto\u015b\u0107 intencji, jawno\u015b\u0107, to s\u0105 podstawowe zasady. A przy tym dawanie prawa do stopniowania swojego uczestnictwa. W\u015br\u00f3d tej publiczno\u015bci, kt\u00f3r\u0105 nazywamy publiczno\u015bci\u0105 z misj\u0105, b\u0119d\u0105 tacy, co b\u0119d\u0105 si\u0119 zachowywa\u0107 tak, jak zawsze, czyli po prostu kupi\u0105 bilet i przyjd\u0105. B\u0119da za\u015bwiadcza\u0107 t\u0119 misj\u0119 swoj\u0105 obecno\u015bci\u0105. Mogliby przyj\u015b\u0107 na szeregowy spektakl czy szeregowy koncert do domu kultury, do sali i by\u0107 zupe\u0142nie anonimowi, ale tutaj przychodz\u0105 z misj\u0105. Troch\u0119 wi\u0119kszy stopie\u0144 zaanga\u017cowania jest taki, \u017ce ta spo\u0142eczno\u015b\u0107 si\u0119 poszerza. Oni nie przyszli z s\u0105siedniej ulicy, tylko przyjechali z s\u0105siedniego miasteczka, bo si\u0119 dowiedzieli. Oni ju\u017c s\u0105 publiczno\u015bci\u0105 z misj\u0105, kt\u00f3ra wykona\u0142a wysi\u0142ek, bo przyjechali z daleka, nasza sprawa ich tu przyci\u0105gn\u0119\u0142a. Nast\u0119pny poziom jest taki, \u017ce otwieraj\u0105 sw\u00f3j zas\u00f3b, kiedy s\u0142ysz\u0105 \u017ce jest potrzebne co\u015b, czym oni dysponuj\u0105 i zg\u0142aszaj\u0105 si\u0119, \u017ce mog\u0105 to zapewni\u0107. Przyjad\u0105 co\u015b wykona\u0107, czego\u015b nam u\u017cycz\u0105. Mo\u017ce zaanga\u017cuj\u0105 si\u0119 i wejd\u0105 w rol\u0119 wsp\u00f3\u0142animatora, kogo\u015b kto chce by\u0107 sprawczy. <\/p>\n\n\n\n Tych poziom\u00f3w zaanga\u017cowania jest bardzo du\u017co, natomiast wa\u017cne jest, \u017ce my niczego nie narzucamy. Je\u017celi organizujemy tego typu dzia\u0142anie pokazuj\u0105c, \u017ce mo\u017cna to zrobi\u0107 na dowolnym poziomie zaanga\u017cowania, ka\u017cdy b\u0119dzie bardzo cenny, nawet poprzez zwyk\u0142\u0105 obecno\u015b\u0107 i zakupienie biletu. W projekcie Nowa Kultura, w kt\u00f3rym pracowa\u0142em t\u0105 metod\u0105, przechodzenie na wy\u017cszy stopie\u0144 zaanga\u017cowania odbywa\u0142o si\u0119 od momentu przygotowa\u0144, do momentu reperkusji po wydarzeniu, w indywidualnych spotkaniach i rozmowach. Zwykle chodzi\u0142o o aspekt dzia\u0142ania site specific<\/em>, czyli dzia\u0142ania w nieoczywistym, oryginalnym miejscu. Prezentujemy sztuk\u0119 w miejscu specyficznym, ale tak skomponowane jest to dzie\u0142o, \u017ce idealnie w tym miejscu pasuje i tylko w nim mo\u017ce to zagra\u0107. Ale tak naprawd\u0119 nie chodzi\u0142o zupe\u0142nie o ten utw\u00f3r, tylko w\u0142a\u015bnie o miejsce. Miejsce, kt\u00f3re wymaga\u0142o interwencji. <\/p>\n\n\n\n MS: <\/strong>Reflektorem wskazuj\u0105cym na to miejsce, przyczyn\u0105 dla kt\u00f3rej mogli\u015bmy si\u0119 tam spotka\u0107. Gdyby\u015bmy powiedzieli: przyjed\u017acie wszyscy do zrujnowanego zamku, bo ten zamek za chwil\u0119 nie b\u0119dzie ju\u017c do uratowania, nikt nie przyjedzie. Ale je\u017celi napiszemy, \u017ce w tym zrujnowanym zamku odb\u0119dzie si\u0119 koncert fortepianowy znanego pianisty, ludzie zaczn\u0105 si\u0119 zastanawia\u0107: koncert? W tych gruzach, w tym \u015bmietniku? Fortepian tam sprowadzili, no prosz\u0119! No to idziemy zobaczy\u0107! Ale nie jest tak, \u017ce na miejscu wszyscy przyje\u017cd\u017caj\u0105 na osiemnast\u0105, siadaj\u0105 na widowni i o dwudziestej wychodz\u0105. My ich zabieramy na spacer, t\u0142umaczymy o co chodzi z tym zamkiem, spotykamy z lud\u017ami, a nawet ka\u017cemy i\u015b\u0107 do s\u0105siad\u00f3w po\u017cyczy\u0107 sobie krzes\u0142a, bo nie by\u0142o na miejscu – dzi\u0119ki czemu musz\u0105 osobi\u015bcie nawi\u0105za\u0107 relacje z mieszka\u0144cami, kt\u00f3rzy s\u0105 obok, a kt\u00f3rzy te\u017c si\u0119 zdziwili. Przecie\u017c to nie mia\u0142 si\u0119 zdziwi\u0107 zamek – mieli si\u0119 dziwi\u0107 ludzie, kt\u00f3rzy wok\u00f3\u0142 tego zamku mieszkaj\u0105 ca\u0142e \u017cycie i nie zrobili nic, \u017ceby go uratowa\u0107. I nagle przychodzi 200 os\u00f3b i jest nim zainteresowane, w dodatku Ci ludzie pukaj\u0105 do drzwi i m\u00f3wi\u0105: dzie\u0144 dobry, pan Marek m\u00f3wi\u0142, \u017ce mo\u017cna u Pani po\u017cyczy\u0107 dwa krzes\u0142a. Dziej\u0105 si\u0119 rzeczy niezwyk\u0142e. To s\u0105 bardzo perfidne mechanizmy animacyjne, kt\u00f3re s\u0105 specjalnie stawiane jako swojego rodzaju bariery dost\u0119pu, kt\u00f3re dzia\u0142aj\u0105 pozytywnie. Jest to okropna manipulacja (\u015bmiech). \u015awiadome stwarzanie sytuacji animacyjnych, kt\u00f3re powoduj\u0105 relacje, powoduj\u0105 zmian\u0119 sposobu my\u015blenia, zwracaj\u0105 na co\u015b uwag\u0119.<\/p>\n\n\n\n MS:<\/strong> Zawsze by\u0142o to naszym celem. Prze\u0142ama\u0107 tabu. Je\u015bli raz uda si\u0119 posprz\u0105ta\u0107 \u015bmietnisko, pod kt\u00f3rym jest stary zamek, to stworzy si\u0119 sytuacj\u0119 precedensu, kt\u00f3ra pozwala argumentowa\u0107, \u017ce mo\u017cna posprz\u0105ta\u0107 znowu i ju\u017c nie trzeba tam \u015bmieci\u0107. \u017be mo\u017cna posprz\u0105ta\u0107 jeszcze mocniej. \u017be mo\u017cna zrobi\u0107 wi\u0119cej w tej spawie. \u017be jak ju\u017c raz ta publiczno\u015b\u0107 przyjecha\u0142a, to argument \u017ce nikogo to nie interesuje jest nieprawdziwy. Interesuje, bo przecie\u017c przyjecha\u0142o wtedy 200 os\u00f3b. Jest to prze\u0142amywanie pewnych schemat\u00f3w my\u015blenia, stereotyp\u00f3w, \u017ce si\u0119 nie da. Prze\u0142amywanie barier mentalnych i tworzenie okazji do tego, \u017ceby o miejscu zacz\u0119to pisa\u0107 i debatowa\u0107, bo ten fakt staje si\u0119 faktem medialnym, publicznym. Relacja o tym, przekazywana z ust do ust, opisywana i komentowana, staje si\u0119 faktem niemal\u017ce historycznym. W niekt\u00f3rych miejscach m\u00f3wi si\u0119 nawet: liczymy tu histori\u0119 do momentu, w kt\u00f3rym przywi\u00f3z\u0142 pan oper\u0119 i od momentu, kiedy ta opera zagra\u0142a. Teraz wszystko jest ju\u017c inaczej, za\u0142o\u017cyli\u015bmy stowarzyszenie, organizujemy dzia\u0142ania\u2026<\/p>\n\n\n\n MS:<\/strong> Uruchamiaj\u0105 si\u0119 mechanizmy wr\u0119cz trudne do przewidzenia. Kluczowy jest dob\u00f3r, czyli znowu: cel musi by\u0107 powi\u0105zany z mas\u0105 krytyczn\u0105. W te miejsca, w kt\u00f3rych dzia\u0142ali\u015bmy za pomoc\u0105 metody Nowej Kultury musia\u0142o przyjecha\u0107 sto, dwie\u015bcie os\u00f3b, wobec kt\u00f3rych nie mo\u017cna by\u0142o d\u0142u\u017cej udawa\u0107, \u017ce nie ma tematu. <\/p>\n\n\n\n MS:<\/strong> Chodzi tu o filozofi\u0119 instytucji kultury, kt\u00f3ra nie jest \u201cnasza\u201d, kt\u00f3ra le\u017cy u podstaw tych program\u00f3w. A wzi\u0119\u0142a si\u0119 st\u0105d, \u017ce instytucja kultury ma specyficzny stan prawny. Jest osob\u0105 prawn\u0105 na mocy uchwa\u0142y samorz\u0105du b\u0105d\u017a organu pa\u0144stwowego o jej powstaniu i zapisaniu jej do rejestru instytucji. A przecie\u017c osobowo\u015b\u0107 prawn\u0105 maj\u0105 podmioty, kt\u00f3re rejestruj\u0105 si\u0119 w s\u0105dzie i w zwi\u0105zku z tym one same w sobie jako osoby prawne staj\u0105 si\u0119 pewn\u0105 warto\u015bci\u0105, maj\u0105tkiem kt\u00f3ry ma w\u0142a\u015bciciela – jak w przypadku sp\u00f3\u0142ek. Wsp\u00f3lnicy kupili udzia\u0142y w sp\u00f3\u0142ce, same udzia\u0142y w sp\u00f3\u0142ce s\u0105 warto\u015bci\u0105. Nawet je\u015bli jest warta z\u0142ot\u00f3wk\u0119, a ka\u017cdy da\u0142 po groszu, to ma ona wtedy stu w\u0142a\u015bcicieli. A jak jest w takim razie z instytucj\u0105 kultury? Czyja jest instytucja kultury?<\/p>\n\n\n\n Cz\u0119sto jest tak, \u017ce dyrektor instytucji czuj\u0105c, \u017ce zarz\u0105dza tym maj\u0105tkiem, uwa\u017ca \u017ce jest ona sama dla siebie w\u0142asno\u015bci\u0105. Instytucja jest w\u0142asno\u015bci\u0105 instytucji\u2026 Instytucja sk\u0142ada si\u0119 z budynku, mebli, sprz\u0119tu, fortepianu, wyposa\u017cenia technicznego. Je\u017celi ktokolwiek chce korzysta\u0107 z tego maj\u0105tku, a nie jest pracownikiem instytucji, musi za to zap\u0142aci\u0107. W\u0142asno\u015bci\u0105 instytucji jest r\u00f3wnie\u017c bud\u017cet, dotacja kt\u00f3r\u0105 ta instytucja otrzymuje od organizatora. <\/p>\n\n\n\n Tyle, \u017ce to nie jest prawda! W\u0142a\u015bcicielem instytucji jest samorz\u0105d, a samorz\u0105d to MY. My, czyli pani Kowalska, kt\u00f3ra mieszka w komunalnym mieszkaniu czy willi obok domu kultury i jest wsp\u00f3\u0142w\u0142a\u015bcicielk\u0105 tej instytucji. I ma prawo nie tylko s\u0142ucha\u0107 tego fortepianu, ale je\u015bli ma umiej\u0119tno\u015bci, to ma prawo r\u00f3wnie\u017c na nim gra\u0107. I ten bud\u017cet, to krzes\u0142o kt\u00f3re tam jest, jest wsp\u00f3\u0142w\u0142asno\u015bci\u0105 tej pani, jej dzieci i innych s\u0105siad\u00f3w. W zwi\u0105zku z tym dotacja, kt\u00f3r\u0105 otrzymuje instytucja te\u017c jest wsp\u00f3\u0142w\u0142asno\u015bci\u0105, a pracownicy instytucji tylko administruj\u0105 tym maj\u0105tkiem. I my, jako mieszka\u0144cy, mamy prawo za\u017c\u0105da\u0107, \u017ceby cz\u0119\u015b\u0107 tego bud\u017cetu by\u0142a przeznaczona na inicjatywy, kt\u00f3re sami wymy\u015blimy. Nie jeste\u015bmy tam zatrudnieni, ale jeste\u015bmy uczestnikami kultury i to dla nas zosta\u0142a ona powo\u0142ana. Mo\u017ce b\u0119dziemy tam chcieli zagra\u0107 koncert na grzebieniu, bo kochamy gra\u0107 na grzebieniach, \u0107wiczymy ca\u0142ymi nocami i chcemy to pokaza\u0107 (\u015bmiech). Niestety codzienna praktyka wi\u0119kszo\u015bci instytucji polega na tym, \u017ceby do tej gry na grzebieniach nie dopu\u015bci\u0107. <\/p>\n\n\n\n Dom Kultury + Inicjatywy Lokalne jest programem Narodowego Centrum Kultury, kt\u00f3ry uczy instytucje,\u00a0 jak otwiera\u0107 swoje zasoby dla spo\u0142eczno\u015bci, dla kt\u00f3rej pracuje. Program sk\u0142ada si\u0119 z cz\u0119\u015bci diagnostycznej, a potem redystrybucji \u015brodk\u00f3w na projekty spo\u0142eczne, kt\u00f3re wykonuj\u0105 nasi odbiorcy. I nie chodzi tu o wysoko\u015b\u0107 tych \u015brodk\u00f3w tylko fakt, \u017ce mieszka\u0144cy, wsp\u00f3\u0142w\u0142a\u015bciciele naszego domu kultury, zaczynaj\u0105 go z nami kreowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n MS: <\/strong>Nie jest to du\u017ca skala, bo jest to du\u017cy k\u0142opot (\u015bmiech). Sam program grantowy nie ma przecie\u017c du\u017cej warto\u015bci finansowej, bo na oba etapy jest 30 tys. z\u0142otych \u0142\u0105cznie, To \u017caden biznes, tutaj chodzi o zmian\u0119 filozofii dzia\u0142ania, o to czy potrafimy pracowa\u0107 z nasz\u0105 publiczno\u015bci\u0105. Z osobami, kt\u00f3re nie do ko\u0144ca znamy, bo by\u0142y do tej pory anonimowe. Siedzia\u0142y w ciemnej sali i patrzy\u0142y na scen\u0119, a nagle chc\u0105 stawa\u0107 po drugiej stronie i na tej scenie gra\u0107.<\/p>\n\n\n\n MZ: <\/strong>Oczywi\u015bcie, \u017ce tak! To uczy partycypacyjnego zarz\u0105dzania instytucj\u0105. Du\u017co trudniej by\u0142oby stworzy\u0107 partycypacyjnie zarz\u0105dzan\u0105 instytucj\u0119 artystyczn\u0105. Instytucja artystyczna: filharmonia, teatr, opera, wymaga wybitnych kompetencji. I owszem, mo\u017ce mie\u0107 pewien paradygmat partycypacyjny w kwestii dyskusji o repertuarze, dyskusji o problemach, edukacji kulturalnej, prawa do obserwacji procesu tw\u00f3rczego. To jest genialne! To jest potrzebne! Ludzie chcieliby mie\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 wej\u015bcia na pr\u00f3b\u0119. S\u0105 filharmonie, kt\u00f3re m\u00f3wi\u0105: tak! Pr\u00f3by s\u0105 otwarte dla publiczno\u015bci! Prosz\u0119 bardzo, jest regulamin, trzeba by\u0107 cicho, mo\u017cna tylko obserwowa\u0107 w skupieniu, ale – dopuszczaj\u0105 tak\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107. To jest co\u015b niezwyk\u0142ego, przepi\u0119kna forma edukacji kulturalnej, zw\u0142aszcza kiedy jest skomentowana, kiedy si\u0119 jeszcze porozmawia o tym, co si\u0119 dzieje na scenie. Instytucje artystyczne mog\u0105 wprowadza\u0107 paradygmat partycypacyjny, ale zupe\u0142nie inaczej. <\/p>\n\n\n\n MS:<\/strong> Tak i powinni\u015bmy, my – animatorzy, mobilizowa\u0107 cz\u0142onk\u00f3w spo\u0142eczno\u015bci, mieszka\u0144c\u00f3w do tego, \u017ceby walczyli o swoje prawa, prawa do wsp\u00f3\u0142udzia\u0142u w zarz\u0105dzaniu instytucjami. Samorz\u0105dowe instytucje kultury s\u0105 w\u0142asno\u015bci\u0105 samorz\u0105du. A samorz\u0105d to my, mieszka\u0144cy.\u00a0<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n JE\u017bELI ZAINTERESOWA\u0141Y CI\u0118 PROGRAMY, O KT\u00d3RYCH ROZMAWIALI\u015aMY, KONIECZNIE ZAJRZYJ TUTAJ:\u00a0<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\nSF: W tym kontek\u015bcie fundraising mo\u017ce by\u0107 traktowany jako narz\u0119dzie rozwijania publiczno\u015bci? Pojawia si\u0119 cel?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
SF: Czy warto\u00a0 my\u015ble\u0107 w taki spos\u00f3b o swojej publiczno\u015bci? I na co sobie mo\u017cemy pozwoli\u0107 w takim procesie, a na co nie? Cz\u0119sto spotykam si\u0119 z pogl\u0105dem, \u017ce instytucji nie wypada zwraca\u0107 si\u0119 do swojej publiczno\u015bci o nic wi\u0119cej, ni\u017c tylko z zaproszeniem na wydarzenie. Organizacji pozarz\u0105dowej by\u0107 mo\u017ce wypada, ale instytucji to ju\u017c nie (\u015bmiech).<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
SF: Jest wolontariat, s\u0105 kuluary\u2026<\/strong>\u00a0<\/h2>\n\n\n\n
SF: Czyli kluczowe jest bycie w tej spo\u0142eczno\u015bci naprawd\u0119?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
SF: Sztuka by\u0142a\u00a0 reflektorem?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
SF: Czy kt\u00f3re\u015b z miejsc uda\u0142o si\u0119 w ten spos\u00f3b uratowa\u0107?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
SF: Uruchamiasz pewn\u0105 sprawczo\u015b\u0107.<\/strong>\u00a0<\/h2>\n\n\n\n
SF: Nie jest to jedyna nowa metoda, z kt\u00f3r\u0105 jeste\u015b zwi\u0105zany. Jeste\u015b wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rc\u0105 dw\u00f3ch program\u00f3w, kt\u00f3re r\u00f3wnie\u017c wprowadzaj\u0105 niestandardowe sposoby my\u015blenia do pracy instytucji kultury, czyli\u00a0 Dom Kultury + Inicjatywy Lokalne oraz Bardzo M\u0142oda Kultura. S\u0105 to sytuacje, w kt\u00f3rych instytucja nie tyle pozyskuje \u015brodki na dzia\u0142ania, co sama staje si\u0119 grantodawc\u0105 , uruchamia pewne pieni\u0105dze, kt\u00f3re maj\u0105 rezonowa\u0107 w lokalnej spo\u0142eczno\u015bci.<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
SF: A czy du\u017co dom\u00f3w kultury decyduje si\u0119 kontynuowa\u0107 takie dzia\u0142anie po zako\u0144czeniu programu?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
SF: Niewielkie pieni\u0105dze powoduj\u0105ce wielkie zmiany.\u00a0<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
SF: P\u0142ynie z tego wniosek, \u017ce niezale\u017cnie od charakteru instytucji, zawsze mo\u017cna znale\u017a\u0107 jaki\u015b spos\u00f3b na ten \u201ckrok dalej\u201d z nasz\u0105 publiczno\u015bci\u0105.\u00a0<\/strong><\/h2>\n\n\n\n