W niewielkiej pracowni na Otwartej 12 we Wroc\u0142awiu dziej\u0105 si\u0119 rzeczy warte opowiedzenia. Pod tym adresem od pi\u0119ciu lat dzia\u0142a Drukarnia. Z Maciejem Zara\u0144skim, za\u0142o\u017cycielem i prezesem Fundacji Klub Innowatora, rozmawiamy o przedsi\u0119biorczo\u015bci w trzecim sektorze oraz o determinacji, jakiej wymaga utrzymanie w realiach rynkowych dzia\u0142alno\u015bci opartej na tradycyjnym rzemio\u015ble. Przede wszystkim jednak, jest to opowie\u015b\u0107 o wielkiej pasji i unikalnych jako\u015bciach, kt\u00f3rymi Maciej zarazi\u0142 ju\u017c mi\u0119dzy innymi ponad stu czterdziestu student\u00f3w, odbywaj\u0105cych w tym miejscu praktyki. Opowie\u015b\u0107 o wymagaj\u0105cej czasu i uwagi\u00a0 sztuce druku, kt\u00f3ra by\u0107 mo\u017ce zaprowadzi Was na Otwart\u0105, gdzie mo\u017cecie zam\u00f3wi\u0107 absolutnie unikalne akcydensy – i znacznie wi\u0119cej!<\/p>\n\n\n\n
Maciej Zara\u0144ski: <\/strong>Moja fundacja obecnie zajmuje si\u0119 szeroko poj\u0119t\u0105 poligrafi\u0105 i edukacj\u0105 w tym obszarze – poligrafi\u0119 rozumiem tutaj poprzez zrobienie wszystkiego od pocz\u0105tku do ko\u0144ca. Od wymy\u015blenia czego\u015b, co mo\u017cna wydrukowa\u0107: plakatu, ksi\u0105\u017cki, a\u017c do ich sprzeda\u017cy. Fundacja ma swoje pocz\u0105tki w czasie, kiedy pracowa\u0142em na Uniwersytecie Przyrodniczym jako asystent prorektora ds. rozwoju. W pierwszym roku pracy zosta\u0142em wys\u0142any na WSB NLU w Nowym S\u0105czu, na studia podyplomowe zwi\u0105zane z innowacyjnym zarz\u0105dzaniem badaniami naukowymi. Wi\u0119c jak widzisz, by\u0142a to jeszcze daleka droga do \u015bredniowiecznej techniki druku (\u015bmiech). Niemniej, by\u0142 to pocz\u0105tek tej drogi. Napisa\u0142em wtedy prac\u0119 dyplomow\u0105, w kt\u00f3rej opisa\u0142em trzy opcje zarz\u0105dzania innowacjami\u00a0 dla mojej uczelni. Po pierwsze pisa\u0142em o tym, \u017ce uczelnie na pewne stanowiska powinny zatrudnia\u0107 mened\u017cer\u00f3w, a nie pracownik\u00f3w naukowych i \u017ce korzystne by\u0142oby w\u0142\u0105czenie w program studi\u00f3w na uczelniach biznesowych tematyki zwi\u0105zanej z zarz\u0105dzaniem badaniami naukowymi. Drug\u0105 propozycj\u0105 by\u0142o uruchomienie sp\u00f3\u0142ek uczelnianych, kt\u00f3re pozwoli\u0142yby przekuwa\u0107 badania w praktyczne produkty czy rozwi\u0105zania us\u0142ugowe. Trzeci\u0105 propozycj\u0105 by\u0142o stworzenie systemu nazwanego przeze mnie Z\u0142otym Tr\u00f3jk\u0105tem Innowacji. Ten tr\u00f3jk\u0105t tworz\u0105\u00a0 uczelnie wy\u017csze (czyli wiedza), jednostki samorz\u0105du terytorialnego (problemy do rozwi\u0105zania) i biznes (ewentualny sponsoring lub r\u00f3wnie\u017c problem do rozwi\u0105zania). A w \u015brodku tego tr\u00f3jk\u0105ta – praca nad optymalnym rozwi\u0105zaniem. Koncepcja ta opiera\u0142a si\u0119 na budowaniu interdyscyplinarnych zespo\u0142\u00f3w mi\u0119dzyuczelnianych. Otrzyma\u0142em za ten model dwie nagrody za innowacje w konkursie Polskiej Agencji Rozwoju Przedsi\u0119biorczo\u015bci. Aby m\u00f3c go w praktyce realizowa\u0107, powo\u0142a\u0142em Klub Innowatora, kt\u00f3ry na pocz\u0105tku by\u0142 bardziej ruchem ni\u017c organizacj\u0105. W mi\u0119dzyczasie, pracowa\u0142em nad du\u017cym, mi\u0119dzyuczelnianym projektem zwi\u0105zanym z dronami. Chcia\u0142em przy tym powo\u0142a\u0107 interdyscyplinarne ko\u0142o mi\u0119dzyuczelniane\u00a0 – na pierwsze spotkanie przysz\u0142o a\u017c 130 student\u00f3w. Napotka\u0142em jednak du\u017ce problemy formalne, pomys\u0142 zosta\u0142 odrzucony przez dzia\u0142 prawny, poniewa\u017c nie mia\u0142em tytu\u0142u naukowego – i odes\u0142ano mnie do za\u0142o\u017cenia NGOsa. W ten spos\u00f3b powo\u0142a\u0142em do \u017cycia fundacj\u0119. Zacz\u0119li\u015bmy realizowa\u0107 projekty w moim rodzinnym mie\u015bcie, Nowej Rudzie, gdzie prowadzili\u015bmy konsorcjum pn. Modelowy Region do spraw Transferu Wiedzy i Innowacji, w ramach kt\u00f3rego studenci mieli rozwi\u0105zywa\u0107\u00a0 wraz z uczniami tamtejszych szk\u00f3\u0142 ponadpodstawowych, konkretne problemy w tamtym rejonie. Chodzi\u0142o o to, \u017ceby student\u00f3w \u201cwrzuci\u0107\u201d na poligon rzeczywisto\u015bci. Przedstawianie przez nich koncepcji mia\u0142o formu\u0142\u0119 przetargu i za zwyci\u0119skie koncepcje gmina przyznawa\u0142a pieni\u0105dze dla ich tw\u00f3rc\u00f3w. Takie rozwi\u0105zanie niestety nie uzyska\u0142o wi\u0119kszej aprobaty na uczelni.<\/p>\n\n\n\n MZ:<\/strong> Faktycznie, uko\u0144czy\u0142em szko\u0142\u0119 poligraficzn\u0105 w Nowej Rudzie, kt\u00f3ra ma bardzo du\u017ce tradycje w tym obszarze, bo by\u0142a to pierwsza szko\u0142a poligraficzna w powojennej Polsce. Nie zdawa\u0142em sobie sprawy z rangi i presti\u017cu mojej szko\u0142y, dop\u00f3ki nie przej\u0105\u0142em Drukarni i nie zacz\u0105\u0142em si\u0119 spotyka\u0107 ze starymi zecerami i drukarzami. Opowiadali oni mi\u0119dzy innymi o tym, \u017ce by\u0142a to prawdziwa ku\u017ania fachowc\u00f3w, kt\u00f3rzy ju\u017c w czasie praktyk w trzecim roku nauki, praktycznie byli gotowi do pracy. By\u0142o tak dzi\u0119ki temu, \u017ce mieli\u015bmy w szkole kompletnie wyposa\u017con\u0105 drukarni\u0119, tak naprawd\u0119 ca\u0142e wydawnictwo. Program nauczania zak\u0142ada\u0142 trzy dni nauki praktycznej i dwa dni teoretycznej. Pracowali\u015bmy na prawdziwych zam\u00f3wieniach, to nie by\u0142y rzeczy robione do szuflady, tylko druki realizowane dla prawdziwych klient\u00f3w. To mi si\u0119 bardzo podoba\u0142o. Niestety, teraz ta edukacja rzemie\u015blnicza i w og\u00f3le zawodowa, zosta\u0142a zupe\u0142nie zdekompletowana. <\/p>\n\n\n\n Po szkole nie pracowa\u0142em ani dnia w zawodzie. Podejmowa\u0142em takie pr\u00f3by, ale zaraz dostawa\u0142em inn\u0105, bardziej atrakcyjn\u0105 prac\u0119. Oczywi\u015bcie zawsze tli\u0142o si\u0119 we mnie marzenie posiadania cho\u0107by jednej maszyny drukarskiej. Kiedy wiedzia\u0142em ju\u017c, \u017ce nie b\u0119d\u0119 pracowa\u0107 d\u0142u\u017cej na uczelni, szuka\u0142em czego\u015b nowego, co mnie rozwinie. Otrzyma\u0142em wtedy ofert\u0119 kupna w\u0142a\u015bnie maszyny drukarskiej z likwidowanego zak\u0142adu \u201cTypodruk\u201d przy Otwartej. Na drugi dzie\u0144 kupi\u0142em wszystkie maszyny i rozpocz\u0105\u0142em rozmowy z miastem na temat zachowania tego dziedzictwa techniki. Nie mog\u0142em pozwoli\u0107 na znikni\u0119cie takiego miejsca, za to mog\u0142em je przy okazji wykorzysta\u0107 do sprawdzenia mojego modelu. Odpowiedzie\u0107 sobie na pytanie, czy tak samo dobrze sprawdzi si\u0119 w zupe\u0142nie innej dziedzinie i pracy ze studentami z zupe\u0142nie innych kierunk\u00f3w. Model i Drukarnia zda\u0142y egzamin. W dodatku po kilku miesi\u0105cach okaza\u0142o si\u0119, \u017ce na Otwartej 12 znajdowa\u0142 si\u0119 pierwszy, prywatny zak\u0142ad poligraficzny w powojennym Wroc\u0142awiu.<\/p>\n\n\n\n MZ: <\/strong>Ja raczej bym powiedzia\u0142, \u017ce to miejsce mnie wybra\u0142o, a nie odwrotnie (\u015bmiech). Kiedy zobaczy\u0142em lokal okaza\u0142o si\u0119, \u017ce jest szansa na to, aby go przej\u0105\u0107 na fundacj\u0119 w trybie bezprzetargowym. Pozwala\u0142o to na unikni\u0119cie procedur przetargowych, w czasie kt\u00f3rych tak wa\u017cne miejsce mog\u0142o zosta\u0107 przej\u0119te i zamieni\u0107 si\u0119 w bar, lombard albo ciuchlandi\u0119. Od samego pocz\u0105tku bardzo wa\u017cne by\u0142o zapewnienie finansowania dla tego przedsi\u0119wzi\u0119cia. Zrobi\u0142em oczywi\u015bcie research na temat drukarni typograficznych w Polsce i na \u015bwiecie. M\u00f3wi\u0105c o drukarni typograficznej, mam na my\u015bli drukarni\u0119 w kt\u00f3rej pracuj\u0105 osoby wykwalifikowane, u\u017cywaj\u0105ce okre\u015blonej technologii. W tamtym czasie takich miejsc znalaz\u0142em dwa, traktowa\u0142y one jednak typografi\u0119 jako poboczne zaj\u0119cie. Nie by\u0142o to g\u0142\u00f3wnym elementem ich pracy, drukowa\u0142y okazyjnie numeratory czy wizyt\u00f3wki. Troch\u0119 wi\u0119cej, trzy lub cztery, by\u0142o pracowni letterpressowych<\/em>, czyli takich miejsc gdzie arty\u015bci lub pasjonaci druku kupuj\u0105 ma\u0142e maszyny i przy pomocy form fotopolimerowych, rzadziej czcionek, drukuj\u0105 akcydensy, czyli zaproszenia vouchery i tego typu drobne rzeczy. Na zachodzie druk typograficzny jest technik\u0105 ekskluzywn\u0105. Osoby, kt\u00f3re prowadz\u0105 takie zak\u0142ady naprawd\u0119 mog\u0105 si\u0119 z tego utrzyma\u0107. Du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 robi to hobbystycznie, ale pozna\u0142em wiele os\u00f3b, kt\u00f3re naprawd\u0119 maj\u0105 pe\u0142ne r\u0119ce pracy. Dosta\u0142em nawet swojego czasu propozycj\u0119, aby przeprowadzi\u0107 si\u0119 do San Francisco i pracowa\u0107 tam w drukarni. Nie wiem, czy to dobrze czy \u017ale, \u017ce nic z tego nie wysz\u0142o (\u015bmiech). <\/p>\n\n\n\n Perspektywa by\u0142a wi\u0119c taka, \u017ce mo\u017cna zarobi\u0107 na tym pieni\u0105dze i \u017ce dzi\u0119ki tym pieni\u0105dzom fundacja mo\u017ce funkcjonowa\u0107, czyli utrzyma\u0107 si\u0119, tworzy\u0107 inwestycje, zatrudnia\u0107, sta\u0107 si\u0119 sprawnie dzia\u0142aj\u0105cym podmiotem ekonomii spo\u0142ecznej. Do tego Wroc\u0142aw, miasto literatury UNESCO, wydawa\u0142 si\u0119 do tego idealnym miejscem. My\u015bla\u0142em, \u017ce je\u017celi w takim miejscu otworzy si\u0119 drukarnia, gdzie mo\u017cna napi\u0107 si\u0119 kawy, zanurzaj\u0105c si\u0119 w bukiecie zapach\u00f3w prosto z czas\u00f3w Gutenberga, to b\u0119dzie to miejsce rozchwytywane. Niestety, rzeczywisto\u015b\u0107 to nie ameryka\u0144ski film, a Wroc\u0142aw to nie Hollywood. Nie uda\u0142o mi si\u0119 skutecznie zainteresowa\u0107 miasta nasz\u0105 ofert\u0105. Jedynym sta\u0142ym klientem w strukturach miejskich jest Wroc\u0142awskie Centrum Rozwoju Spo\u0142ecznego, dla kt\u00f3rego drukuj\u0119 raz w roku kartki pocztowe z linorytu.<\/p>\n\n\n\n MZ: <\/strong>Do tej pory wci\u0105\u017c jeszcze u\u017cywam s\u0142owa inwestycja – zainwestowa\u0142em w fundacj\u0119 oko\u0142o 140 tysi\u0119cy z\u0142otych przez ostatnie pi\u0119\u0107 lat. Wyobra\u017ca\u0142em sobie, \u017ce b\u0119dzie to przedsi\u0119biorstwo, kt\u00f3re ma inne cele ni\u017c tylko generowanie zysku. Je\u015bli ten zysk jest generowany, powinien by\u0107 on przeznaczany na cele statutowe. Cz\u0119sto zdarza si\u0119 niestety, \u017ce w rozmowach z przedstawicielami samorz\u0105du jestem namawiany wr\u0119cz do zaprzestania dzia\u0142alno\u015bci komercyjnej, sugeruje mi si\u0119 nieczytelno\u015b\u0107 takiej sytuacji i odsy\u0142a do tego, \u017ce mog\u0119 korzysta\u0107 ze \u015brodk\u00f3w publicznych. Nie mie\u015bci mi si\u0119 to w g\u0142owie, jaka jest w tym logika. W ko\u0144cu nie chc\u0119 otrzymywa\u0107 grant\u00f3w a jedynie godne warunki, w kt\u00f3rych mog\u0119 niezale\u017cnie, wraz z m\u0142odzie\u017c\u0105, prowadzi\u0107 projekty przynosz\u0105ce zyski reinwestowane w kolejne projekty.<\/p>\n\n\n\n MZ:<\/strong> Otwieraj\u0105c Drukarni\u0119 pod fundacj\u0105 mia\u0142em nadziej\u0119, \u017ce b\u0119d\u0119 m\u00f3g\u0142 si\u0119 w uczciwy spos\u00f3b z tego utrzyma\u0107 i jednocze\u015bnie prowadzi\u0107 szerok\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 edukacyjn\u0105, we Wroc\u0142awiu i w ca\u0142ym regionie. Natomiast zyski, kt\u00f3re do tej pory wypracowa\u0142em z dzia\u0142alno\u015bci komercyjnej, ledwo wystarcza\u0142y aby przynajmniej wyj\u015b\u0107 na zero. St\u0105d te 140 tysi\u0119cy, z czego cz\u0119\u015b\u0107 by\u0142a przeznaczona na remont, a reszta na bie\u017c\u0105ce op\u0142aty. Nie mog\u0142em skorzysta\u0107 z czynszu na \u017cadnych preferencyjnych zasadach, ze wzgl\u0119du na kawiarni\u0119, kt\u00f3r\u0105 od pocz\u0105tku chcia\u0142em w tym miejscu prowadzi\u0107. P\u0142aci\u0142em oko\u0142o 1800 z\u0142otych dzier\u017cawy, po jakim\u015b czasie, po rozmowach z urz\u0119dem miejskim, uda\u0142o si\u0119 zawrze\u0107 porozumienie i zmniejszy\u0107 t\u0119 kwot\u0119 o po\u0142ow\u0119. Wtedy plany pokrzy\u017cowa\u0142a mi troch\u0119 pandemia Covid-19. W pierwszych tygodniach lockdownu drukowali\u015bmy nawet plakaty i naklejki dla lokalnej spo\u0142eczno\u015bci. Za darmo. Pandemia nie zatrzyma\u0142a podstawowej dzia\u0142alno\u015bci, czyli praktyk i sta\u017cy studenckich w Drukarni. W ci\u0105gu ostatnich pi\u0119ciu lat takie praktyki odby\u0142o u mnie ju\u017c ponad 140 os\u00f3b. Uczelnie s\u0105 na tyle zadowolone, \u017ce ta wsp\u00f3\u0142praca si\u0119 rozwija, zosta\u0142em nawet zaproszony do Spo\u0142ecznej Rady Programowej przy Uniwersytecie SWPS. Uda\u0142o mi si\u0119 te\u017c uzyska\u0107 dofinansowanie z tej uczelni na poczet prowadzonych u mnie praktyk. Drugim wa\u017cnym partnerem jest Uniwersytet Wroc\u0142awski. Tutaj jednak nie ma mo\u017cliwo\u015bci podj\u0119cia takiej finansowej wsp\u00f3\u0142pracy. Uwa\u017cam, \u017ce by\u0142oby to dobre narz\u0119dzie, gdyby by\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 finansowania przez uczelnie publiczne takich praktyk i sta\u017cy. Mog\u0142oby to mie\u0107 korzystny wp\u0142yw na ich jako\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n Sztuka Fundraisingu: Jest to przyk\u0142ad pomys\u0142u na rozwi\u0105zanie systemowe, kt\u00f3re mog\u0142oby wspiera\u0107 podmioty ekonomii spo\u0142ecznej. Co jeszcze musia\u0142oby si\u0119 zmieni\u0107, \u017ceby\u015b prowadz\u0105c tego rodzaju niszow\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107, m\u00f3g\u0142 sprawnie funkcjonowa\u0107? Jest to przecie\u017c wa\u017cna dla dziedzictwa kulturowego dzia\u0142alno\u015b\u0107 misyjna, dajesz starym technikom zupe\u0142nie nowe \u017cycie.\u00a0<\/strong><\/p>\n\n\n\n MZ: <\/strong>Drukarnia, by\u0107 mo\u017ce ma\u0142e i niepozorne miejsce na Nadodrzu, jest doskonale znana w przestrzeni globalnej. Jestem doceniany przez mi\u0119dzynarodow\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107 drukarsk\u0105. Otrzyma\u0142em te\u017c stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, w ramach kt\u00f3rego przeprowadzi\u0142em cykl wywiad\u00f3w z zecerami i drukarzami na temat nieformalnych struktur w drukarniach. W 2019 roku, Andrew Doli\u0144ski po kr\u00f3tkiej wizycie na Otwartej 12, by\u0142 pod tak du\u017cym wra\u017ceniem, \u017ce podarowa\u0142 mi i na w\u0142asny koszt przes\u0142a\u0142 ponad tonow\u0105 maszyn\u0119 do odlewania ruchomych czcionek. Moje dzia\u0142ania s\u0105 wi\u0119c doceniane na zewn\u0105trz. Dzi\u0119ki stypendium mog\u0142em odwiedzi\u0107 wi\u0119cej takich miejsc, zwi\u0105zanych z histori\u0105 typografii i mog\u0119 Ci o nich opowiedzie\u0107. Najbli\u017csze z nich jest w Cieszynie, gdzie dwa lata temu miasto zorganizowa\u0142o dofinansowanie w wysoko\u015bci p\u00f3\u0142tora miliona z\u0142otych, dzi\u0119ki kt\u00f3remu Muzeum Drukarstwa zosta\u0142o przeprowadzone w zupe\u0142nie now\u0105 przestrze\u0144. Jest to miejsce prowadzone przez maszynist\u00f3w i zecer\u00f3w. Drugim takim miejscem jest Muzeum Ksi\u0105\u017cki Artystycznej w \u0141odzi, z kt\u00f3rym jestem zaprzyja\u017aniony. Z kolei w Supra\u015blu dzia\u0142a Muzeum Drukarstwa i Papiernictwa, dofinansowane przez du\u017c\u0105, prywatn\u0105 drukarni\u0119. W Gr\u0119bocinie dzia\u0142a Muzeum Pi\u015bmiennictwa i Drukarstwa, prowadzone przez osob\u0119 zajmuj\u0105ca si\u0119 renowacj\u0105 zabytk\u00f3w i samo muzeum mie\u015bci si\u0119 w \u015bredniowiecznym ko\u015bciele. Posiada du\u017ce, ciekawe zbiory. W Warszawie Muzeum Drukarstwa jest finansowane przez miasto. I oczywi\u015bcie Dom S\u0142owa w Lublinie, kt\u00f3re jest kom\u00f3rk\u0105 miejsk\u0105. Co jest znamienne, w wi\u0119kszo\u015bci z tych miejsc nie jest zatrudniony ani jeden drukarz ani zecer. Robert Sawa z Domu S\u0142owa jest na tym tle wyj\u0105tkow\u0105 osob\u0105, poniewa\u017c jest on rze\u017abiarzem i tak naprawde rze\u017abi czcionkami. Uk\u0142ada z nich naprawd\u0119 pi\u0119kne rzeczy, ale jak sam przyznaje, nie podj\u0105\u0142by si\u0119 przedruku ksi\u0105\u017cki. <\/p>\n\n\n\n SF: Stworzy\u0142e\u015b unikaln\u0105 sytuacj\u0119 pod wieloma wzgl\u0119dami, nie tylko techniki i formy, ale te\u017c Twojej w\u0142asnej odpowiedzialno\u015bci za to w sensie formu\u0142y prawnej.\u00a0<\/strong><\/p>\n\n\n\n MZ:<\/strong> Przyznam, \u017ce dopiero przy okazji takich rozm\u00f3w dociera to do mnie. Na co dzie\u0144 priorytet maj\u0105 bie\u017c\u0105ce wyzwania, zwi\u0105zane z zapewnieniem przetrwania drukarni. Dopiero w czasie takich retrospekcji wychodzi na to, \u017ce faktycznie stworzy\u0142em unikaln\u0105 rzecz. Nie jest to stricte muzeum, chocia\u017c sama sztuka drukarska ma charakter muzealny. Jest to prawdziwa, funkcjonuj\u0105ca na rynku drukarnia, w kt\u00f3rej zatrudniony jest drukarz z uprawnieniami. A jednocze\u015bnie jest to miejsce rozwoju dla pisarzy i self publisher\u00f3w<\/em>, kt\u00f3rzy staraj\u0105 si\u0119 wychodzi\u0107 z przys\u0142owiowej szuflady. Realizujemy dla tych os\u00f3b inicjatywy takie jak Storygedon<\/em>, czyli wsp\u00f3lne pisanie i wydawanie ksi\u0105\u017cki w przeci\u0105gu weekendu, czy te\u017c Targi Ksi\u0105\u017cki Niezale\u017cnej i Artystycznej NISZA<\/em>, kt\u00f3re s\u0105 jedn\u0105 z nielicznych imprez dla self publisher\u00f3w<\/em> w Polsce. Jest to te\u017c miejsce z w\u0142asn\u0105, \u017cyw\u0105 spo\u0142eczno\u015bci\u0105, kt\u00f3ra lubi tu zagl\u0105da\u0107, wpa\u015b\u0107 na kaw\u0119. Trzeba te\u017c podkre\u015bli\u0107, \u017ce atmosfer\u0119 Drukarni w du\u017cej mierze tworz\u0105 studenci podczas praktyk, gdzie ucz\u0105 si\u0119 wsp\u00f3\u0142pracy od podstaw. Zaczynaj\u0105c od sprz\u0105tania drukarni – ka\u017cdej osobie, kt\u00f3ra przychodzi porozmawia\u0107 o praktykach t\u0142umacz\u0119, \u017ce zacznie po prostu od sprz\u0105tania. Wszyscy \u017cyjemy tu razem na 70 m2 i musimy sobie wzajemnie u\u0142atwia\u0107 prac\u0119.<\/p>\n\n\n\n MZ: <\/strong>Maszyny, papier, r\u00f3\u017cne drobne sprz\u0119ty i go\u015bcie kt\u00f3rzy tu przychodz\u0105. Jest to miejsce, kt\u00f3re \u017cyje. Dzi\u015b na przyk\u0142ad przysz\u0142o sze\u015bciu praktykant\u00f3w, w tym jeden z za granicy. Informatyk, dla kt\u00f3rego wydawa\u0142oby si\u0119, \u017ce w takim miejscu nie b\u0119dzie ciekawej pracy. Okazuje si\u0119 jednak, \u017ce te\u017c potrafi swoj\u0105 wiedz\u0119 w\u0142o\u017cy\u0107 tu jako cegie\u0142k\u0119, tak aby Drukarnia lepiej funkcjonowa\u0142a. Odnajduj\u0105 si\u0119 tu studenci bardzo r\u00f3\u017cnych kierunk\u00f3w. Podstawowym moim zadaniem w Drukarni, w kontek\u015bcie pracy z praktykantami, jest nauczenie ich wsp\u00f3\u0142pracy. Nie tylko tego, jak zrobi\u0107 burz\u0119 m\u00f3zg\u00f3w, ale te\u017c delegowania siebie i innych do wykonywania zada\u0144. Pomagania sobie nawzajem, wspierania si\u0119. M\u00f3c potem widzie\u0107 efekt tego, to jest niesamowite. Po ka\u017cdym takim projekcie studenci s\u0105 bardzo zadowoleni. <\/p>\n\n\n\n MZ:<\/strong> To akurat niestety jest mo\u017cliwe dzi\u0119ki moim nieustannym inwestycjom, od bie\u017c\u0105cych op\u0142at po zakup papieru, kiedy tylko brakuje funduszy. <\/p>\n\n\n\n MZ: <\/strong>Dostawa\u0142em takie sygna\u0142y od miasta, \u017ce samorz\u0105dowi zale\u017cy na tym, aby NGOsy mog\u0142y si\u0119 samofinansowa\u0107. W 2017 roku zosta\u0142em zaproszony przez Biuro Rozwoju Gospodarczego Wroc\u0142awia na wyjazd studyjny do Turynu i Mediolanu, aby zobaczy\u0107 w jaki spos\u00f3b funkcjonuj\u0105 tam organizacje, wdra\u017caj\u0105ce w swojej praktyce innowacje spo\u0142eczne. Po jednym z wyk\u0142ad\u00f3w zosta\u0142em zapytany o to, czy znalaz\u0142em tam jakie\u015b inspiracje. W\u0142a\u015bciwie z za\u0142o\u017cenia nie by\u0142o tam rzeczy, kt\u00f3rych sam bym nie robi\u0142, ale na pewno pozby\u0142em si\u0119 dzi\u0119ki temu kompleks\u00f3w. R\u00f3\u017cnic\u0105 pomi\u0119dzy sytuacj\u0105 we W\u0142oszech a Wroc\u0142awiu, jest system wspierania tego typu inicjatyw. Gdybym m\u00f3g\u0142 mie\u0107 zapewnione takie warunki jak tam, od razu mog\u0119 realizowa\u0107 co najmniej dwa du\u017ce projekty, kt\u00f3re tkwi\u0105 w \u201czamra\u017carce\u201d, gotowe do wdro\u017cenia. Jakie tam przedstawiano warunki dla innowacji spo\u0142ecznych? Podpisana umowa na trzydzie\u015bci lat, u\u017cyczenie bezp\u0142atne lokalu i dodatkowo wydzielona cz\u0119\u015b\u0107, przeznaczona pod wynajem, z kt\u00f3rego zyski zasila\u0142y by dzia\u0142alno\u015b\u0107 statutow\u0105 na rzecz lokalnej spo\u0142eczno\u015bci. Okaza\u0142o si\u0119 to, przynajmniej w tamtym momencie, niemo\u017cliwe (\u015bmiech). Co znamienne, by\u0142em zobowi\u0105zany do zorganizowania konferencji po tej wizycie. Przygotowa\u0142em na t\u0119 okazj\u0119 w Drukarni pocz\u0119stunek, w\u0142asnor\u0119cznie upiek\u0142em ciasto. A ze wzgl\u0119du na fakt, i\u017c mia\u0142a by\u0107 mowa o samofinansowaniu si\u0119, og\u0142osi\u0142em, \u017ce ciasto jest za darmo, ale za kaw\u0119 czy herbat\u0119 trzeba zap\u0142aci\u0107. Musz\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce nie spotka\u0142o si\u0119 to z dobrym przyj\u0119ciem. Dos\u0142ownie tylko jedna z zaproszonych os\u00f3b kupi\u0142a kaw\u0119\u2026 <\/p>\n\n\n\n Odpowiadaj\u0105c na pytanie, co mog\u0142oby mi pom\u00f3c spokojnie funkcjonowa\u0107, to jestem w stu procentach przekonany, \u017ce pierwsz\u0105 rzecz\u0105, kt\u00f3r\u0105 nale\u017ca\u0142oby zrobi\u0107, jest zmiana nastawienia urz\u0119dnik\u00f3w do NGO-s\u00f3w, kt\u00f3re zajmuj\u0105 si\u0119 ekonomi\u0105 spo\u0142eczn\u0105. Takie organizacje powinny by\u0107 wspierane za cen\u0119 tego, \u017ce wychodzi si\u0119 z utartych \u015bcie\u017cek. Wychodzi si\u0119 poza pude\u0142ko uchwa\u0142, tworzy si\u0119 szybkie \u015bcie\u017cki dla rozwi\u0105zywania konkretnych sytuacji. Tego moim zdaniem brakuje. Brakuje te\u017c zrozumienia dla samej sztuki drukarskiej. A przecie\u017c wynalezienie druku jest r\u00f3wnie wa\u017cne dla rozwoju naszej cywilizacji, co wynalezienie ko\u0142a. <\/p>\n\n\n\n W rozmowach z samorz\u0105dem powraca pytanie, czy fundacje prowadz\u0105ce dzia\u0142alno\u015b\u0107 gospodarcz\u0105 s\u0105 konkurencj\u0105 dla przedsi\u0119biorstw. Ze wzgl\u0119du na prowadzon\u0105 szerok\u0105 misyjn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 statutow\u0105, uwa\u017cam \u017ce traktowanie nas w takich kategoriach jest du\u017c\u0105 pomy\u0142k\u0105. Mam coraz cz\u0119\u015bciej wra\u017cenie, \u017ce jestem karany za to, \u017ce chc\u0119 \u017ceby fundacja by\u0142a samodzielna finansowo, nie polega\u0142a na publicznych dotacjach. Tymczasem wci\u0105\u017c sugeruje mi si\u0119, \u017ce prowadzona przez fundacj\u0119 dzia\u0142alno\u015b\u0107 gospodarcza jest k\u0142opotem i lepiej gdybym z niej zrezygnowa\u0142 i opiera\u0142 si\u0119 na dost\u0119pnych funduszach publicznych. Wci\u0105\u017c musz\u0119 t\u0142umaczy\u0107, \u017ce nie chc\u0119 otrzymywa\u0107 \u017cadnych pieni\u0119dzy, potrzebne mi s\u0105 natomiast preferencyjne warunki chocia\u017cby w zakresie korzystania z lokalu, poniewa\u017c nie chc\u0119 p\u0142aci\u0107 dodatkowo za promocj\u0119 miasta, kt\u00f3r\u0105 niew\u0105tpliwie swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 wspieram. Takie preferencyjne rozwi\u0105zania dla ekonomii spo\u0142ecznej s\u0105 ju\u017c praktykowane w niekt\u00f3rych miastach, na przyk\u0142ad w Gda\u0144sku. <\/p>\n\n\n\n MZ:<\/strong> Tak na powa\u017cnie, to my\u015bl\u0119 o Turcji. Pomimo r\u00f3\u017cnych k\u0142opot\u00f3w, kt\u00f3re tam si\u0119 teraz dziej\u0105, tam ludzie kupuj\u0105 nadal ksi\u0105\u017cki, szanuj\u0105 r\u0119kodzie\u0142o. Tam nadal chodzi si\u0119 na bazar, \u017ceby kupi\u0107 garnek. No i m\u00f3j model wzbudzi\u0142 du\u017ce zainteresowanie, wi\u0119c jest sens aby w tym roku rozpocz\u0105\u0107 z tureck\u0105 stron\u0105 rozmowy nad powstaniem zagranicznego oddzia\u0142u fundacji.<\/p>\n\n\n\n MZ:<\/strong> My\u015bl\u0119, \u017ce zach\u0142ysn\u0119li\u015bmy si\u0119 za bardzo zachodem i tanimi rzeczami. Teraz wszystko zale\u017cy od ceny. Denerwuje mnie, kiedy na przyk\u0142ad znajomi wracaj\u0105 z zagranicznych woja\u017cy, przywo\u017c\u0105 sobie ceramik\u0119 lub tradycyjne tekstylia i zachwycaj\u0105 si\u0119: jak tam wszystko \u017cyje, jakie cudowne s\u0105 te ma\u0142e zak\u0142adziki, gdzie mo\u017cna wej\u015b\u0107, gdzie kto\u015b siedzi przy krosnach, lepi garnek. Nie tak jak w Polsce. Zadaj\u0119 wtedy proste pytanie: a kiedy ostatnio kupi\u0142e\u015b co\u015b u polskiego rzemie\u015blnika? Uszy\u0142e\u015b co\u015b, naprawi\u0142e\u015b co\u015b sobie? Takich miejsc jeszcze troch\u0119 jest, ale zauwa\u017cam te\u017c coraz wi\u0119ksz\u0105 tendencj\u0119 do wypierania tradycyjnych rzemie\u015blnik\u00f3w, takich cz\u0119sto z pokolenia na pokolenie, przez m\u0142odych hobbyst\u00f3w. Tradycyjni rzemie\u015blnicy nie s\u0105 przygotowani na tak\u0105 konkurencj\u0119, sprawniejsz\u0105 marketingowo, cho\u0107 cz\u0119sto o s\u0142abszym warsztacie. Prawdziwe rzemios\u0142o wymaga czasu, praktyki. Tymczasem m\u0142odzi ludzie rzadko chc\u0105 si\u0119 tego w taki spos\u00f3b uczy\u0107, wchodzi\u0107 w relacj\u0119 mistrz – ucze\u0144. Takie amatorskie praktyki wypieraj\u0105 powoli stare rzemios\u0142o.<\/p>\n\n\n\n MZ:<\/strong> Marz\u0119, \u017ceby m\u00f3j nowy projekt Ejsmond, <\/em>nad kt\u00f3rym obecnie pracuj\u0119, <\/em>zyska\u0142 uznanie i \u017ceby si\u0119 szybko sprzeda\u0142. \u017beby okaza\u0142o si\u0119, \u017ce na rynku w Polsce jest miejsce na takie ekskluzywne wydawnictwo ksi\u0105\u017cek. Chc\u0119 po prostu m\u00f3c spokojnie drukowa\u0107 ksi\u0105\u017cki, prowadzi\u0107 nadal praktyki ze studentami. Ale te\u017c chcia\u0142bym wr\u00f3ci\u0107 do pisania ksi\u0105\u017cek, na kt\u00f3re w tej chwili w og\u00f3le ju\u017c nie mam czasu. Nie mam na to przestrzeni, kiedy musz\u0119 si\u0119 martwi\u0107 o to, z czego zap\u0142ac\u0119 czynsz. Takie widzisz, bardzo proste rzeczy.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n JE\u015aLI CHCECIE DOWIEDZIE\u0106 SI\u0118 WI\u0118CEJ NA TEMAT DRUKARNI, ZAJRZYJCIE TUTAJ:<\/p>\n\n\n\n Strona internetowa otwarta12.pl<\/a> <\/p>\n\n\n\nSF:<\/strong> Z tego co m\u00f3wisz, od samego pocz\u0105tku przy\u015bwieca\u0142a Ci intencja, aby wiedza generowana na uczelni mog\u0142a \u017cy\u0107, by\u0107 wykorzystywana w praktyce. Ale w jaki spos\u00f3b doszed\u0142e\u015b z tamtego miejsca do druku? Domy\u015blam si\u0119, \u017ce Twoje korzenie w Nowej Rudzie, kt\u00f3ra ma bogate tradycje drukarskie, nie jest tu przypadkowe?\u00a0<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
SF: Od pocz\u0105tku wi\u0119c realizujesz swoj\u0105 ide\u0119 na bardzo wielu poziomach, to nie tylko powr\u00f3t do pewnych jako\u015bci, ale nawet samo miejsce jest wybrane celowo.<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
SF: Domy\u015blam si\u0119, \u017ce wystartowa\u0142e\u015b inwestuj\u0105c w\u0142asny kapita\u0142? Jak bardzo r\u00f3\u017cni si\u0119 rzeczywisto\u015b\u0107 od tego, jak planowa\u0142e\u015b rozwija\u0107 t\u0119 dzia\u0142alno\u015b\u0107 finansowo?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
SF: To jest cz\u0119sty problem, \u017ce organizacje pozarz\u0105dowe nie s\u0105 zach\u0119cane do przedsi\u0119biorczo\u015bci. Strona publiczna nie jest gotowa na organizacje prowadz\u0105ce dzia\u0142alno\u015b\u0107 gospodarcz\u0105?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
SF: 72 m2, kilkana\u015bcie os\u00f3b i maszyny (\u015bmiech).<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
SF: To wype\u0142nienie lud\u017ami ma chyba du\u017ce znaczenie dla tego, \u017ce drukarnia nadal funkcjonuje pomimo problem\u00f3w?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
SF: Rozumiem, wr\u00f3\u0107my wi\u0119c do pytania o rozwi\u0105zania, kt\u00f3re mog\u0142yby poprawi\u0107 Twoj\u0105 sytuacj\u0119. Na pewno mog\u0142aby to by\u0107 klauzula spo\u0142eczna do zam\u00f3wie\u0144 publicznych. Co jeszcze?\u00a0<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
SF: Dlaczego w takim razie nie przeprowadzisz si\u0119 do Gda\u0144ska? (\u015bmiech)<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
SF: Czy to jest tak, \u017ce co\u015b ju\u017c bezpowrotnie stracili\u015bmy? Przestali\u015bmy docenia\u0107?\u00a0<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
SF: Na koniec zapytam jeszcze, o czym skrycie marzy drukarz z Otwartej? (\u015bmiech).<\/strong><\/h2>\n\n\n\n