W jednej z wroc\u0142awskich kamienic w samym sercu miasta powsta\u0142o niezwyk\u0142e miejsce, gdzie prezentuje si\u0119, dyskutuje i odkrywa dla szerokiej publiczno\u015bci kultur\u0119 i sztuk\u0119 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105. <\/p>\n\n\n\n
OP ENHEIM jest instytucj\u0105 prywatn\u0105, ale nie jest komercyjn\u0105 galeri\u0105 sztuki – to wci\u0105\u017c ma\u0142o jeszcze znany w Polsce model. O tym, jak wygl\u0105da kultura pracy w ramach instytucji, kt\u00f3ra w ci\u0105gu kilku lat zdo\u0142a\u0142a wypracowa\u0107 imponuj\u0105c\u0105 sie\u0107 wsp\u00f3\u0142pracy partnerskich, opowiada Kama Wr\u00f3bel, jej dyrektor programowa.<\/p>\n\n\n\n
Kama Wr\u00f3bel: <\/strong>OP ENHEIM jest szczeg\u00f3lnym miejscem, kt\u00f3re powsta\u0142o z inicjatywy osoby, kt\u00f3ra w ten symboliczny spos\u00f3b chcia\u0142a odda\u0107 kamienic\u0119 publiczno\u015bci. Ten gest filantropijny sam w sobie jest naznaczony my\u015bleniem mecenasa sztuki, kt\u00f3ry zupe\u0142nie bezinteresownie przekazuje bardzo atrakcyjne miejsce w centrum miasta i oddaje sporo przestrzeni kamienicy, aby wspiera\u0107 i rozwija\u0107 kultur\u0119 i sztuk\u0119 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105. To pierwsza rzecz, kt\u00f3ra nas wyr\u00f3\u017cnia, poniewa\u017c nie chodzi tu o osob\u0119, kt\u00f3ra zak\u0142ada prywatn\u0105 galeri\u0119 i prowadzi sprzeda\u017c d\u00f3br kultury i sztuki. Dzia\u0142amy bardziej w modelu instytucji publicznej. Taki konstrukt jest w Polsce jeszcze ma\u0142o znany, natomiast za granic\u0105, szczeg\u00f3lnie w Niemczech, mecenat publiczno-prywatny i prywatno-publiczny jest dobrze rozwini\u0119ty. Wynika to troch\u0119 z mentalno\u015bci ludzi i tego, \u017ce my w dalszym ci\u0105gu jeste\u015bmy jeszcze krajem rozwijaj\u0105cym si\u0119 i potrzeba wspierania kultury i sztuki jest troch\u0119 na innym torze. Ale te\u017c warto tu doda\u0107, \u017ce powstaje coraz wi\u0119cej tego typu inicjatyw. <\/p>\n\n\n\n OP ENHEIM funkcjonuje jako przestrze\u0144 prywatna i publiczna jednocze\u015bnie. Nie zarabia, nie sprzedaje dzie\u0142 sztuki, nie jest galeri\u0105 komercyjn\u0105 czy prywatn\u0105. Jest to skomplikowana struktura. <\/p>\n\n\n\n OP ENHEIM prowadzony jest przez europejsk\u0105 sp\u00f3\u0142k\u0119 po\u017cytku publicznego, kt\u00f3ra jest w\u0142a\u015bcicielem kamienicy. Znajduj\u0105 si\u0119 w niej restauracja i biura na wynajem. Wszystkie wynajmy i restauracja przynosz\u0105 przych\u00f3d, kt\u00f3ry sprawia \u017ce OP ENHEIM jako instytucja kultury mo\u017ce funkcjonowa\u0107 w spos\u00f3b regularny i mo\u017cemy sobie pozwoli\u0107 na przeznaczenie trzech kondygnacji wy\u0142\u0105cznie na kultur\u0119 i sztuk\u0119. Jest to model samo wystarczaj\u0105cego miejsca, takiego kt\u00f3re samo si\u0119 finansuje. Oczywi\u015bcie pandemia mocno pokrzy\u017cowa\u0142a nam plany, strefa prywatna jest bardzo wra\u017cliwa na wszelkie zmiany rynkowe, a nasze dzia\u0142ania s\u0105 finansowane przez biznes. Dlatego te\u017c w 2019 roku za\u0142o\u017cyli\u015bmy przy OP ENHEIM fundacj\u0119, \u017ceby efektywnie \u0142\u0105czy\u0107 \u015brodki prywatne ze \u015brodkami publicznymi. <\/p>\n\n\n\n W Polsce sp\u00f3\u0142ki po\u017cytku publicznego s\u0105 traktowane na r\u00f3wni z firmami i wiele obszar\u00f3w ich dzia\u0142alno\u015bci nie jest jeszcze wystarczaj\u0105co uregulowane. Uznali\u015bmy wi\u0119c, \u017ce \u0142atwiej b\u0119dzie je\u015bli zagospodarujemy r\u00f3wnie\u017c ten bardziej znany w Polsce obszar trzeciego sektora, kt\u00f3ry w naszej cz\u0119\u015bci Europy jest postrzegany inaczej, ni\u017c na Zachodzie.<\/p>\n\n\n\n KW:<\/strong> W Polsce mecenasi ju\u017c s\u0105, filantropa si\u0119 rozwija i jest ju\u017c zauwa\u017calna, ale w du\u017cej mierze przejawia si\u0119 poprzez budowanie w\u0142asnych kolekcji i prywatnych galerii sztuki, wi\u0119c takie miejsce jak nasze musi sobie radzi\u0107 na r\u00f3\u017cne sposoby. Jednym z nich jest pozyskiwanie \u015brodk\u00f3w publicznych. Oczywi\u015bcie ma to swoje konsekwencje: du\u017ce pieni\u0105dze to du\u017co faktur, du\u017co dodatkowej pracy. Mimo to wa\u017cne dla nas jest, aby nie zale\u017ce\u0107 od jednego \u017ar\u00f3d\u0142a. Pozyskujemy wi\u0119c \u015brodki, piszemy projekty, natomiast wszystko co nie mie\u015bci si\u0119 w projektach, finansujemy ze \u015brodk\u00f3w prywatnych. <\/p>\n\n\n\n Dzi\u0119ki temu, \u017ce mamy sp\u00f3\u0142k\u0119 – matk\u0119, mo\u017cemy prowadzi\u0107 dzia\u0142alno\u015b\u0107 sta\u0142\u0105. Nie podlegamy, jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 organizacji ryzyku, \u017ce je\u015bli nie dostaniemy grantu, to przestajemy dzia\u0142a\u0107. Jest to du\u017cy problem dla stowarzysze\u0144 i fundacji oraz ci\u0105g\u0142o\u015bci ich projekt\u00f3w. W dotacjach stawia si\u0119 na nowatorstwo, tymczasem w projektach chodzi przecie\u017c w\u0142a\u015bnie o to, \u017ceby je kontynuowano. I tu jest paradoks. <\/p>\n\n\n\n Korzystne jest to, \u017ce trzon zespo\u0142u jest finansowany z prywatnych \u015brodk\u00f3w, dzi\u0119ki czemu OP ENHEIM mo\u017ce nieprzerwanie dzia\u0142a\u0107 bez \u015brodk\u00f3w zewn\u0119trznych. Wsp\u00f3\u0142pracujemy te\u017c szeroko z innymi podmiotami. Jako osoba prowadz\u0105ca to miejsce uwa\u017cam, \u017ce pieni\u0105dze naprawd\u0119 le\u017c\u0105 na przys\u0142owiowej ulicy, mo\u017cna je znale\u017a\u0107 – wymaga to pracy, ale te\u017c nie chcia\u0142abym \u017ceby\u015bmy dzia\u0142ali w taki spos\u00f3b, \u017ce opieramy si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na dotacjach miejskich lub ministerialnych. Korzystamy z r\u00f3\u017cnych europejskich \u015brodk\u00f3w, wsp\u00f3\u0142pracujemy z wieloma instytucjami europejskimi. W\u0142a\u015bnie po to, \u017ceby poszerza\u0107 kr\u0105g wsp\u00f3\u0142pracy i \u017ceby my\u015ble\u0107 dalej, ni\u017c tylko o w\u0142asnym podw\u00f3rku, bo to mocno ogranicza. Aby m\u00f3c dobrze funkcjonowa\u0107, warto pozyskiwa\u0107 r\u00f3\u017cne \u015brodki. Przy okazji buduj\u0105 si\u0119 wspania\u0142e partnerstwa, kt\u00f3re mo\u017cna realizowa\u0107 na wiele sposob\u00f3w. Jest to mocno otwieraj\u0105ce i rozwijaj\u0105ce. <\/p>\n\n\n\n OP ENHEIM to nie tylko miejsce, kt\u00f3re jest dedykowane kulturze i sztuce wizualnej, opiekujemy si\u0119 zabytkiem i cennym dziedzictwem kulturowym, zajmujemy si\u0119 edukacj\u0105 m\u0142odych artyst\u00f3w. Nasze pole dzia\u0142ania jest bardzo szerokie, trzeba si\u0119 przy tym nagimnastykowa\u0107. Wsp\u00f3\u0142pracujemy z mecenasami i patronami, kt\u00f3rzy wspieraj\u0105 nas produktem lub wspieraj\u0105 nas finansowo. Na przyk\u0142ad firma Keim finansuje farby, kt\u00f3re w przypadku zabytkowego budynku musz\u0105 by\u0107 odpowiedniej jako\u015bci. Jest to dla nas wa\u017cny darczy\u0144ca i dobry, sprawdzony partner. Nasi partnerzy pomagaj\u0105 w taki spos\u00f3b, w jaki mog\u0105. Nasze relacje z nimi nie s\u0105 czysto biznesowe. To nie jest sponsoring, gdzie s\u0105 istotne s\u0105 s\u0142upki, gdzie musi si\u0119 co\u015b zwr\u00f3ci\u0107. Jest to prawdziwy mecenat, wsp\u00f3lne budowanie miejsca. Ludzie coraz bardziej zauwa\u017caj\u0105, \u017ce tego typu inicjatywy maj\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107. Poszukuj\u0105 swojego rodzaju przytu\u0142k\u00f3w normalno\u015bci, kt\u00f3re nie s\u0105 naznaczone politycznie: tych pokazujemy, tych nie pokazujemy. Miejsc demokratycznych, kt\u00f3re s\u0105 stworzone po prostu dla sztuki i kultury.<\/p>\n\n\n\n KW: <\/strong>W du\u017cej mierze sama zajmuj\u0119 si\u0119 pozyskiwaniem \u015brodk\u00f3w. Je\u015bli chodzi o granty, wspiera mnie w tym prezes fundacji, Volkmar Umlauft. W kontek\u015bcie kontakt\u00f3w biznesowych, zajmujemy si\u0119 tym ja i Pani Viola Wojnowski, fundatorka miejsca. Tutaj potrzebny jest czas na budowanie d\u0142u\u017cszych relacji. Mamy tak naprawd\u0119 bardzo ma\u0142y zesp\u00f3\u0142. Ale co wa\u017cne, jeste\u015bmy grup\u0105 os\u00f3b, kt\u00f3re naprawd\u0119 chc\u0105 czego\u015b dokona\u0107. To nas motywuje. Oczywi\u015bcie, najwygodniej by\u0142oby si\u0119 skupi\u0107 na dzia\u0142aniach merytorycznych i zrealizowa\u0107 ca\u0142y program z prywatnych \u015brodk\u00f3w, ale zdajemy sobie spraw\u0119, \u017ce jest to niemo\u017cliwe.\u00a0 KW: <\/strong>Sp\u00f3\u0142ka to tak naprawd\u0119 my. W przypadku sp\u00f3\u0142ki europejskiej, decyzje stricte finansowe podejmuje fundatorka na podstawie przygotowanych przez nas bud\u017cet\u00f3w i plan\u00f3w programowych. Nigdy nie jest tak, \u017ce program OP ENHEIM jest uzale\u017cniony od pieni\u0119dzy. Najpierw zak\u0142adamy, co chcemy zrobi\u0107 i nast\u0119pnie szukamy na to \u015brodk\u00f3w. Wyznajemy zasad\u0119, \u017ce nie ma rzeczy niemo\u017cliwych. Narzucanie sobie z g\u00f3ry ogranicze\u0144 powoduje, \u017ce nie robimy tego, co mo\u017cna by by\u0142o zrobi\u0107. To jest frustruj\u0105ce. Zak\u0142adamy, \u017ce mo\u017cemy robi\u0107 r\u00f3\u017cnorodne rzeczy, chcemy wychodzi\u0107 poza Wroc\u0142aw, dla inspiracji, dla poszerzania umiej\u0119tno\u015bci, wiedzy, dostarczenia powietrza. A do tego potrzeba otwartej g\u0142owy i odwagi. W ten spos\u00f3b udaje nam si\u0119 z sukcesem realizowa\u0107 te wszystkie wystawy, cho\u0107 zawsze jest ryzyko, \u017ce w pewnym momencie co\u015b p\u00f3jdzie nie po naszej my\u015bli – albo zwi\u0119kszy si\u0119 koszt wystawy albo postanowimy zrobi\u0107 dodatkowe dzia\u0142ania. Wtedy – wszystkie r\u0119ce na pok\u0142ad i nagle znajduje si\u0119 kto\u015b, kto pomo\u017ce. Jak w przypadku druku katalogu czy wsparcia podczas tworzenia scenografii. Jest to kwestia szukania takich partner\u00f3w, ale te\u017c budowania z nimi relacji, \u017ceby nie byli z nami zaledwie incydentalnie, ale by ta relacja znaczy\u0142a co\u015b wi\u0119cej. Pozwolenia na odkrywanie pi\u0119kna bycia z nami. <\/p>\n\n\n\n To nie jest tak, \u017ce mo\u017cemy wydawa\u0107 sobie dowolnie pieni\u0105dze, jest to skomplikowany proces. Mam czasami, w chwilach s\u0142abo\u015bci wra\u017cenie, \u017ce \u0142atwiej jest mimo wszystko w instytucjach publicznych, kt\u00f3re otrzymuj\u0105 sta\u0142e finansowanie od miasta czy pa\u0144stwa.. Czasami tak sobie pomy\u015bl\u0119. Natomiast w rzeczywisto\u015bci to, co mog\u0119 tutaj robi\u0107 jest daje by\u0107 mo\u017ce wi\u0119cej mo\u017cliwo\u015bci, wyzwa\u0144, czy organizacji nie ograniczonych politycznymi aspektami projekt\u00f3w, mog\u0119 sobie na wi\u0119cej pozwoli\u0107. Jest to budowanie nowej \u015bcie\u017cki. <\/p>\n\n\n\n KW:<\/strong> Nasi darczy\u0144cy nie wymagaj\u0105 od nas raport\u00f3w. Nikt nie chce od nas sprawozda\u0144, s\u0142upk\u00f3w, nie rozlicza nas ze stopy zwrotu. Przygotowujemy w ten spos\u00f3b raporty z w\u0142asnej inicjatywy. Bardzo je lubi\u0119 poniewa\u017c pozwalaj\u0105 u\u015bwiadomi\u0107 sobie, jak wiele si\u0119 wydarzy\u0142o. One to doskonale porz\u0105dkuj\u0105 i sprawiaj\u0105, \u017ce mo\u017cemy by\u0107 z siebie dumni. S\u0105 te\u017c rzeczywi\u015bcie bardzo pomocne przy poszukiwaniu kolejnych partner\u00f3w. Taki dokument potwierdza, \u017ce nasza instytucja prowadzi aktywne dzia\u0142ania. <\/p>\n\n\n\n Zazwyczaj osoby, kt\u00f3re nas wspieraj\u0105, przychodz\u0105 na wydarzenia, kt\u00f3re organizujemy. S\u0105 te\u017c dedykowane im wydarzenia. Oczywi\u015bcie dostaj\u0105 od nas regularnie materia\u0142y oraz informacj\u0119 o tym, co si\u0119 u nas dzieje. Zamieszczamy na materia\u0142ach logotypy, ale nie jest to dla naszych partner\u00f3w najwa\u017cniejsze. Udaje si\u0119 to dzi\u0119ki temu, \u017ce staramy si\u0119 tu stworzy\u0107 domow\u0105 atmosfer\u0119, a nie atmosfer\u0119 instytucji, gdzie trzeba czu\u0107 si\u0119 onie\u015bmielonym. Staramy si\u0119, aby w OP ENHEIM by\u0142o po prostu mi\u0142o, bez nad\u0119cia, na kt\u00f3re mog\u0142aby wskazywa\u0107 fasada naszej kamienicy (\u015bmiech). Ludzie przychodz\u0105 tutaj, poniewa\u017c warto tu by\u0107. Mog\u0105 zdj\u0105\u0107 mask\u0119, by\u0107 sob\u0105, porozmawia\u0107 z ka\u017cdym o wszystkim. Podstaw\u0105 tego jest blisko\u015b\u0107. OP ENHEIM nie jest tworzony, aby \u015bwieci\u0107 w glorii i chwale, jest robiony dla publiczno\u015bci. W takim miejscu musi by\u0107 szczero\u015b\u0107. I ta szczero\u015b\u0107 si\u0119 op\u0142aca.<\/p>\n\n\n\n KW: <\/strong>Mo\u017ce jeszcze o tym, \u017ce tym, co <\/strong>wyr\u00f3\u017cnia nas spo\u015br\u00f3d wroc\u0142awskich instytucji, to \u017ce nie nastawiamy si\u0119 tylko na \u015brodowisko artystyczne, nasza publiczno\u015b\u0107 jest bardzo r\u00f3\u017cna. Troch\u0119 dlatego, \u017ce opr\u00f3cz sztuk wizualnych, zajmujemy si\u0119 te\u017c dziedzictwem kulturowym, zabytkiem. \u017be kamienica ma swoj\u0105 w\u0142asn\u0105 histori\u0119, kt\u00f3ra jest dla nas wa\u017cna i wyznacza niejako kierunek dzia\u0142a\u0144 programowych. Troch\u0119 dlatego, \u017ce si\u0119gamy do dzia\u0142a\u0144 slowlife\u2019owych, muzycznych – to \u015brodowisko si\u0119 bardzo miesza. Ja pochodz\u0119 ze \u015brodowiska ngo-sowego, kulturalnego, Viola jest z biznesu, Volkmar jest filmowcem. I na tej samej zasadzie przyci\u0105gamy ludzi z r\u00f3\u017cnych \u015brodowisk. Taki tygiel. Otwieramy si\u0119 na innych. \u015arodowisko artystyczne nie jest naszym g\u0142\u00f3wnym odbiorc\u0105. Misja edukowania czy przybli\u017cania sztuki i kultury mo\u017ce by\u0107 wtedy szersza. Wychodzimy poza zamkni\u0119ty kr\u0105g, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142by onie\u015bmiela\u0107 nowe osoby. <\/p>\n\n\n\n KW:<\/strong> Ostatnio rozmawia\u0142am z osob\u0105, kt\u00f3ra ma du\u017c\u0105, prywatn\u0105 kolekcj\u0119 sztuki. W Berlinie normalne jest na przyk\u0142ad, \u017ce miasto pomaga stworzy\u0107 muzeum lub inn\u0105 przestrze\u0144, w kt\u00f3rej ta kolekcja mog\u0142aby by\u0107 pokazywana. U nas takie rzeczy nie s\u0105 jeszcze mo\u017cliwe. Ale buduj\u0105ce jest to, \u017ce powstaje coraz wi\u0119cej takich inicjatyw, a dotychczasowi przedsi\u0119biorcy, inwestorzy i sponsorzy, stopniowo staj\u0105 si\u0119 mecenasami sztuki, kt\u00f3rzy naprawd\u0119 bezinteresownie my\u015bl\u0105 o wspieraniu naszego kulturalnego sektora.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n JE\u015aLI ZAINTERESOWA\u0141 CI\u0118 TEN TEMAT, KONIECZNIE ZAJRZYJ TUTAJ:<\/p>\n\n\n\n OP ENHEIM<\/a> strona www<\/p>\n\n\n\nSF: Na zachodzie fundacja bazuje na konkretnym, wyj\u015bciowym funduszu. Kumuluje \u015brodki i nast\u0119pnie nimi dysponuje.<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Wsp\u00f3\u0142prace mi\u0119dzynarodowe, realizacja wsp\u00f3lnych projekt\u00f3w, pomagaj\u0105 nam rozwija\u0107 ofert\u0119. Powo\u0142ali\u015bmy r\u00f3wnie\u017c do \u017cycia grono Przyjaci\u00f3\u0142 OP ENHEIM. Jest to inicjatywa dedykowana osobom, kt\u00f3re chcia\u0142yby wspiera\u0107 nas na tyle, na ile mog\u0105. Ka\u017cdy, kto chce zwiedza\u0107 z nami wystawy, mo\u017ce do takiego klubu nale\u017ce\u0107 i przy okazji do\u0142o\u017cy\u0107 swoj\u0105 cegie\u0142k\u0119. Wynosi ona 150 z\u0142otych. Nie zarabiamy na tym, pieni\u0105dze przeznaczamy na przyk\u0142ad na nagrod\u0119 dla artysty czy stworzenie cyklu wyk\u0142ad\u00f3w. Lubi\u0119 to dzia\u0142anie. Pozwala ono na poznawanie os\u00f3b o podobnych zainteresowaniach, w miejscu gdzie mo\u017cna dobrze i swobodnie si\u0119 czu\u0107. Ostatnio, w ramach tego programu zrealizowali\u015bmy wsp\u00f3lny wyjazd do Berlina na Gallery Weekend oraz kolacj\u0119 z And\u0105 Rottenberg, kt\u00f3ra towarzyszy\u0142a promocji jej najnowszego wydawnictwa. Takie wydarzenia jednocz\u0105 ludzi. I o to w\u0142a\u015bnie chodzi.<\/p>\n\n\n\nSF: To, o czym m\u00f3wisz, jest to praca na bardzo wielu poziomach, kt\u00f3ra umo\u017cliwia zar\u00f3wno odbiorcom, jak i darczy\u0144com, zaanga\u017cowanie na r\u00f3\u017cnych progach wej\u015bcia. Wasza strategia fundraisingowa jest bardzo mocno zdywersyfikowana i oparta na wieloletnich wsp\u00f3\u0142pracach. Piel\u0119gnowanie tak szeroko rozbudowanych dotacji wymaga bardzo du\u017cej ilo\u015bci pracy. Jak du\u017cy jest Wasz zesp\u00f3\u0142 i kto odpowiada za dzia\u0142ania fundraisingowe?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Trzon zespo\u0142u to tak naprawd\u0119 cztery osoby. Pozosta\u0142e osoby zatrudniamy przy realizacji poszczeg\u00f3lnych dzia\u0142a\u0144: projektu, wystawy, cyklu wydarze\u0144. S\u0105 to w wi\u0119kszo\u015bci osoby, z kt\u00f3rymi pracujemy ju\u017c d\u0142u\u017cszy czas. Jest to wi\u0119c bardzo dynamiczna struktura, czyli bardziej jak w organizacji pozarz\u0105dowej, ni\u017c w typowej instytucji. Szeroko wpuszczamy te\u017c do naszego \u015bwiata sta\u017cyst\u00f3w i praktykant\u00f3w, korzystamy min. z program Pracuj w kulturze<\/em>, szukamy os\u00f3b kt\u00f3re s\u0105 ju\u017c ukierunkowane. Po miesi\u0105cu zaznajamiania si\u0119, te osoby potrafi\u0105 ju\u017c robi\u0107 bardzo du\u017co. Rozwijamy nasze miejsce z zachowaniem wysokich standard\u00f3w.<\/p>\n\n\n\nSF: Jak bardzo decyzje i cele finansowe przek\u0142adaj\u0105 si\u0119 w Waszym przypadku na decyzje programowe? Czy mog\u0142aby\u015b wpu\u015bci\u0107 nas za kulisy tych decyzji? W jaki spos\u00f3b wyznaczacie strategiczne kierunki?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
SF: Z przyjemno\u015bci\u0105 czyta si\u0119 Wasze roczne raporty. Tak szeroko zakrojona dzia\u0142alno\u015b\u0107 jest mo\u017cliwa dzi\u0119ki budowaniu bardzo szerokiej sieci wsp\u00f3\u0142pracy, z partnerami, darczy\u0144cami. Jestem ciekawa, jak bardzo to grono wspieraj\u0105cych was os\u00f3b chce uczestniczy\u0107 w \u017cyciu instytucji? W jaki spos\u00f3b piel\u0119gnujecie te relacje?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
SF: To mo\u017ce by\u0107 pi\u0119kna puenta (\u015bmiech). O czym jeszcze powinni\u015bmy wspomnie\u0107?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
My\u015bl\u0119 te\u017c, \u017ce w Polsce istnieje jeszcze pewien strach przed prywatnymi inicjatywami. Wszystko do tej pory by\u0142o podzielone na instytucje publiczne lub ngosy. Tymczasem takie inicjatywy jak nasza b\u0119d\u0105 wchodzi\u0142y coraz bardziej na nasz rynek, jest to nie do unikni\u0119cia. W ko\u0144cu mecenas pa\u0144stwowy, czy te\u017c po prostu pa\u0144stwo czy miasto, b\u0119d\u0105 musia\u0142y zmieni\u0107 sw\u00f3j stosunek do ludzi, kt\u00f3rzy otwieraj\u0105 dla sztuki swoje prywatne przestrzenie. W samym Wroc\u0142awiu powstaje szereg inicjatyw, kt\u00f3re powo\u0142ane s\u0105 przez prywatnych inwestor\u00f3w, ludzi, kt\u00f3rzy co\u015b tej kulturze chcieliby da\u0107 od siebie. S\u0105 to m.in. galerie czy centra sztuki. Dobrym przyk\u0142adem jest Berlin, gdzie miasto aktywnie wspiera prywatnych inwestor\u00f3w. Dzi\u0119ki temu dochodzi do tworzenia powa\u017canych na skal\u0119 europejsk\u0105 przestrzeni dedykowanych sztuce. A mam wra\u017cenie, \u017ce u nas kapita\u0142 prywatny wci\u0105\u017c jest traktowany jako problem.<\/p>\n\n\n\nSF: Czasem tak jest, \u017ce zmiany w systemie musz\u0105 dopiero nad\u0105\u017cy\u0107 za zmian\u0105, kt\u00f3ra faktycznie ju\u017c si\u0119 dokona\u0142a. By\u0107 mo\u017ce potrzebna jest do tego nawet zmiana pokoleniowa?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n