Fundraising to dynamicznie rozwijaj\u0105cy si\u0119 rynek w Polsce, a jego lwia cz\u0119\u015b\u0107 jest jeszcze do zagospodarowania. Jednocze\u015bnie, sektor kultury ma w tym rynku relatywnie niewielki procent udzia\u0142u i w tym obszarze zdaje si\u0119 panowa\u0107 constans. Tymczasem, odpowiednio zdywersyfikowana struktura \u017ar\u00f3de\u0142 finansowania ma wp\u0142yw na nasz\u0105 stabilno\u015b\u0107, zdolno\u015b\u0107 do rezyliencji, a tak\u017ce niezale\u017cno\u015b\u0107 w zarz\u0105dzaniu w\u0142asnym bud\u017cetem. Mecenat, sponsoring, Art Branding, strategie major donors, crowdfunding, fundraising subskrypcyjny. Zbi\u00f3rki publiczne, aukcje, programy lojalno\u015bciowe. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 odp\u0142atna, dzia\u0142alno\u015b\u0107 gospodarcza, a wreszcie dzia\u0142alno\u015b\u0107 sp\u00f3\u0142dzielni socjalnych. I wiele innych\u2026 R\u00f3\u017cni je pr\u00f3g wej\u015bcia, profil i zasobno\u015b\u0107 portfela odbiorcy, uwarunkowania formalne i prawne, ale nadal: mo\u017cliwo\u015bci jest bardzo wiele. <\/p>\n\n\n\n
Niezale\u017cnie od obranego modelu, na skuteczno\u015b\u0107 naszych strategii finansowych lub na to, czy w og\u00f3le takie mamy, wp\u0142ywa wiele czynnik\u00f3w, w tym prawo krajowe, stosunki i normy spo\u0142eczne, zamo\u017cno\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa, a wreszcie nasze w\u0142asne przekonania i ograniczenia, kt\u00f3re r\u00f3wnie\u017c w du\u017cej mierze s\u0105 uwarunkowane kulturowo. Rozw\u00f3j sektora kultury poprzez dywersyfikacj\u0119 \u017ar\u00f3de\u0142 finansowania to szeroki temat. Temat tym bardziej trudny, \u017ce kultura i sztuka s\u0105 szczeg\u00f3lnie wra\u017cliwe na misj\u0119, jako\u015b\u0107 i odpowiedzialno\u015b\u0107 za odbiorc\u0119, co nak\u0142ada na nas dodatkowe wymagania tak\u017ce w zakresie doboru \u017ar\u00f3de\u0142 pozyskiwania funduszy.<\/p>\n\n\n\n
Miar\u0105 sukcesu okazuj\u0105 si\u0119 tu nie tyle osi\u0105gane kwoty, kt\u00f3rych skala jest r\u00f3\u017cna, a warto\u015b\u0107 bardzo subiektywna. Wsp\u00f3lnym mianownikiem, kt\u00f3ry pojawia si\u0119 niezale\u017cnie od przedmiotu i charakteru dzia\u0142alno\u015bci, jest umiej\u0119tno\u015b\u0107 budowania relacji i skupiania spo\u0142eczno\u015bci wok\u00f3\u0142 naszych dzia\u0142a\u0144, a nast\u0119pnie – zdolno\u015b\u0107 do utrzymywania zaanga\u017cowania. Nawi\u0105zywanie relacji, budowanie spo\u0142eczno\u015bci, a wreszcie rozw\u00f3j publiczno\u015bci – wszystkie te zagadnienia \u015bci\u015ble koreluj\u0105 z naszymi strategiami finansowymi i wp\u0142ywaj\u0105 na nasz\u0105 skuteczno\u015b\u0107 niezale\u017cnie od tego, czy dotyczy to strategii fundraisingowych, czy biznesowych.<\/p>\n\n\n\n
Warto przyjrze\u0107 si\u0119 strategiom fundraisingowym i biznesowym podmiot\u00f3w kultury znacznie szerzej, ni\u017c tylko w wymiarze finansowym. Skutecznie prowadzony fundraising lub sprzeda\u017c to tak\u017ce korzy\u015bci w obszarze rozwoju publiczno\u015bci. Jest to potencja\u0142, kt\u00f3rego nie mo\u017cna pomija\u0107, rozmawiaj\u0105c o finansowaniu sektora kultury i sztuki. Nasze strategie fundraisingowe, marketingowe i dotycz\u0105ce rozwoju publiczno\u015bci powinny si\u0119 wzajemnie \u201cwidzie\u0107\u201d i wspiera\u0107. Musz\u0105 by\u0107 ze sob\u0105 kompatybilne. Oczywi\u015bcie, spo\u0142eczno\u015b\u0107 jest nam potrzebna, \u017ceby skutecznie zbiera\u0107 pieni\u0105dze. Ale umiej\u0119tnie prowadzony fundraising mo\u017ce dzia\u0142a\u0107 na zasadzie sprz\u0119\u017cenia zwrotnego i pom\u00f3c nam dociera\u0107 do nowych odbiorc\u00f3w, a przede wszystkim, sta\u0107 si\u0119 narz\u0119dziem, dzi\u0119ki kt\u00f3remu osi\u0105gniemy nowy poziom zaanga\u017cowania naszej publiczno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Kolejn\u0105 kwesti\u0105 jest rzecznicza rola tych strategii – dzia\u0142ania fundraisingowe i biznesowe to wa\u017cna przestrze\u0144 do komunikowania naszej misji, opowiadania o warto\u015bci tego, co robimy. Jest to zapraszanie do wsp\u00f3\u0142odpowiedzialno\u015bci. Odnosi si\u0119 to zar\u00f3wno do finansowania spo\u0142eczno\u015bciowego, dzia\u0142a\u0144 odp\u0142atnych, jak i do wsp\u00f3\u0142pracy z mecenasami czy sponsorami. <\/p>\n\n\n\n
Za przyk\u0142ad mo\u017ce pos\u0142u\u017cy\u0107 crowdfunding. Jak s\u0142usznie zauwa\u017cy\u0142 jeden z moich rozm\u00f3wc\u00f3w, finansowanie spo\u0142eczno\u015bciowe to rodzaj papierka lakmusowego. Wprawdzie odbiorcy ch\u0119tnie obdarzaj\u0105 nasze dzia\u0142ania atencj\u0105 w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych, ale czy doceniaj\u0105 je na tyle, \u017ceby zdecydowa\u0107 si\u0119 na ich wsp\u00f3\u0142finansowanie? Tutaj niestety nie zawsze liczba obserwator\u00f3w, nawet tych aktywnych, przek\u0142ada si\u0119 na skal\u0119 wsparcia naszej inicjatywy. Mi\u0119dzy innymi dlatego cz\u0119sto nie decydujemy si\u0119 ostatecznie na taki rodzaj fundraisingu. Obawiamy si\u0119 konsekwencji wizerunkowych w przypadku jego niepowodzenia. <\/p>\n\n\n\n
Niemniej, zaproszenie naszej spo\u0142eczno\u015bci, publiczno\u015bci, czy partner\u00f3w do wspierania nas, to okazja do m\u00f3wienia o tym, \u017ce to co robimy ma du\u017c\u0105 warto\u015b\u0107. Ale te\u017c o tym, jak to wszystko dzia\u0142a i \u017ce nawet je\u015bli nasze wydarzenia s\u0105 bezp\u0142atne, wcale nie oznacza, \u017ce s\u0105 one za darmo. To rozmowa o tym, \u017ce stoi za nimi praca wielu os\u00f3b o wysokich kompetencjach i \u017ce za okre\u015blon\u0105 jako\u015bci\u0105, musi i\u015b\u0107 okre\u015blona cena us\u0142ugi, a na honorarium za prac\u0119 tw\u00f3rcz\u0105 sk\u0142ada si\u0119 znacznie wi\u0119cej czynnik\u00f3w, ni\u017c tylko jej ko\u0144cowy efekt.<\/p>\n\n\n\n
No dobrze, ale jak w takim razie zacz\u0105\u0107? Dzia\u0142a\u0107 w\u0142asnym sumptem, czy lepiej od razu podj\u0105\u0107 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z fundraiserem lub fundraisersk\u0105? Czy to mo\u017ce by\u0107 kto\u015b z naszego zespo\u0142u, czy raczej powinni\u015bmy zatrudni\u0107 kogo\u015b bardziej do\u015bwiadczonego od nas? <\/p>\n\n\n\n
Znowu – jest to kwestia indywidualna. Zale\u017cy od skali, o kt\u00f3rej my\u015blimy, od naszych kompetencji i zasob\u00f3w. Na podstawie w\u0142asnych do\u015bwiadcze\u0144, jestem zwolenniczk\u0105 wydzielenia w zespole funkcji fundraisera, a by\u0107 mo\u017ce nawet stworzenia ca\u0142ego dzia\u0142u fundraisingu. Nie ma jednego s\u0142usznego formatu, ale zawsze tym, co musi si\u0119 najpierw pojawi\u0107, jest \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce fundraising wymaga inwestycji – czasu, pieni\u0119dzy, zasob\u00f3w osobowych. <\/p>\n\n\n\n
Deklaratywnie, wi\u0119kszo\u015b\u0107 os\u00f3b z kt\u00f3rymi rozmawia\u0142am, je\u015bli takowej nie ma, ch\u0119tnie podejmie wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z fundraiserem. Najcz\u0119\u015bciej padaj\u0105 przy tym stwierdzenia: \u201cnie znamy takich os\u00f3b\u201d, \u201cnie wiemy, jak to powinno wygl\u0105da\u0107\u201d. Dlatego w ramach cyklu znajd\u0105 si\u0119 tak\u017ce rozmowy z osobami, kt\u00f3re zawodowo zajmuj\u0105 si\u0119 fundraisingiem. Dost\u0119p do tego rodzaju wiedzy okazuje si\u0119 bowiem kluczowy dla decyzji o podj\u0119ciu takiej wsp\u00f3\u0142pracy. <\/p>\n\n\n\n
Du\u017c\u0105 dynamik\u0119 w rozwoju narz\u0119dzi fundraisingowych wnosz\u0105 do sektora kultury organizacje pozarz\u0105dowe. Brak gwarantowanego bud\u017cetu, kt\u00f3ry jest sytuacj\u0105 wyj\u015bciow\u0105 dla wi\u0119kszo\u015bci ngo, konieczno\u015b\u0107 wypracowywania sobie struktur od pocz\u0105tku i jednocze\u015bnie konkurowania na tym samym rynku z instytucjami publicznymi i podmiotami komercyjnymi sprawiaj\u0105, \u017ce trzeci sektor w widoczny spos\u00f3b profesjonalizuje si\u0119, a jego konkurencyjno\u015b\u0107 wzrasta. Organizacje, wywodz\u0105ce si\u0119 najcz\u0119\u015bciej z sytuacji oddolnych, posiadaj\u0105 na starcie bardzo wa\u017cny dla fundraisingu kapita\u0142 – maj\u0105 za sob\u0105 ludzi. Jak pokazuj\u0105 najnowsze badania (Klon\/ Jawor 2020), zaufanie do organizacji spo\u0142ecznych w Polsce w znacz\u0105cy spos\u00f3b wzrasta. <\/p>\n\n\n\n
Oczywi\u015bcie, du\u017cym handicapem w zakresie fundraisingu jest w ich przypadku szeroki wachlarz narz\u0119dzi, z kt\u00f3rych mog\u0105 korzysta\u0107 wy\u0142\u0105cznie stowarzyszenia i fundacje. Nie dziwi w zwi\u0105zku z tym, \u017ce coraz cz\u0119\u015bciej powstaj\u0105 organizacje, kt\u00f3rych celem jest wspieranie konkretnych instytucji publicznych. I cho\u0107 spotka\u0142am si\u0119 z r\u00f3\u017cnymi opiniami na ten temat, my\u015bl\u0119 \u017ce jest to zjawisko w ka\u017cdej mierze korzystne. Zamiast upatrywa\u0107 w sobie konkurencj\u0119, b\u0105d\u017amy sojusznikami w naszej wsp\u00f3lnej sprawie – budowania w Polsce kultury mecenatu, na r\u00f3\u017cnym poziomie, od darczy\u0144c\u00f3w indywidualnych po wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z biznesem. Jeste\u015bmy wci\u0105\u017c na pocz\u0105tku tej drogi i jest to sytuacja, kt\u00f3r\u0105 wsp\u00f3lnie musimy wykreowa\u0107. Bardzo daleko jest nam do momentu, w kt\u00f3rym by\u0142oby nas w tym procesie zbyt du\u017co.<\/p>\n\n\n\n
Podmioty kultury coraz skuteczniej si\u0119gaj\u0105 po r\u00f3\u017cne modele biznesowe. Przygl\u0105daj\u0105c si\u0119 strategiom niepublicznym, nie mo\u017cna pomija\u0107 zagadnie\u0144 zwi\u0105zanych z ekonomi\u0105 kultury oraz kontekstu sektora kultury jako ga\u0142\u0119zi gospodarki. Jest to obszar, kt\u00f3remu r\u00f3wnie\u017c po\u015bwi\u0119c\u0119 wi\u0119cej uwagi, jako jednej z mo\u017cliwych alternatyw. Temat ten wydaje si\u0119 szczeg\u00f3lnie istotny dla sytuacji tw\u00f3rczy\u0144 i tw\u00f3rc\u00f3w, kt\u00f3rzy chc\u0105 funkcjonowa\u0107 poza obiegiem instytucjonalnym i przede wszystkim, by\u0107 niezale\u017cnymi nie tylko w sensie tw\u00f3rczym, ale r\u00f3wnie\u017c ekonomicznym. Dlatego w tym obszarze zaprezentuj\u0119 r\u00f3\u017cnego rodzaju sytuacje startu, w wi\u0119kszo\u015bci z niewielkim kapita\u0142em pocz\u0105tkowym.<\/p>\n\n\n\n
Praca nad przegl\u0105dem pomys\u0142\u00f3w na niepubliczne finansowanie kultury i sztuki przypad\u0142a mi w czasie, w kt\u00f3rym ze wzgl\u0119du na pandemi\u0119 przetrwanie wielu podmiot\u00f3w, a nawet ca\u0142ych grup w obr\u0119bie naszego sektora, wymaga znacznych subsydi\u00f3w publicznych. Jest to sytuacja wyj\u0105tkowa, wobec kt\u00f3rej wi\u0119kszo\u015b\u0107 argument\u00f3w w tocz\u0105cej si\u0119 od lat dyskusji na temat s\u0142uszno\u015bci b\u0105d\u017a szkodliwo\u015bci takich subsydi\u00f3w, nale\u017cy od\u0142o\u017cy\u0107 do poczekalni. Celowo nie b\u0119d\u0119 w spos\u00f3b bezpo\u015bredni nawi\u0105zywa\u0107 do tej dyskusji, cho\u0107 na pewno nie zawsze da si\u0119 tego unikn\u0105\u0107. <\/p>\n\n\n\n
Ci, kt\u00f3rzy ju\u017c wcze\u015bniej korzystali z grant\u00f3w na kultur\u0119 dobrze wiedz\u0105, jak bardzo teraz wyd\u0142u\u017cy\u0142a si\u0119 do nich kolejka. Moj\u0105 intencj\u0105 nie jest kwestionowanie potrzeby wspierania kultury i sztuki ze \u015brodk\u00f3w publicznych. Zale\u017cy mi natomiast na pokazaniu tego, \u017ce istniej\u0105 alternatywne rozwi\u0105zania i, o ile warto korzysta\u0107 ze \u015brodk\u00f3w publicznych, to na pewno nie warto opiera\u0107 si\u0119 na nich jako na g\u0142\u00f3wnym, lub co gorsza jedynym \u017ar\u00f3dle przychod\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n
Paradoksalnie, dla wielu z nas kryzys wywo\u0142any Covid-19 by\u0142 okazj\u0105 do wdro\u017cenia nowych dzia\u0142a\u0144, kt\u00f3re okaza\u0142y si\u0119 na tyle skuteczne lub warto\u015bciowe, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 z nich zostanie z nami po pandemii. Kluczowa okaza\u0142a si\u0119 nasza zdolno\u015b\u0107 do rezyliencji. I bardzo cz\u0119sto to, czy mieli\u015bmy w zasi\u0119gu gotowe do wdro\u017cenia narz\u0119dzia lub przynajmniej wiedz\u0119 o nich. A tak\u017ce, po raz kolejny – spo\u0142eczno\u015b\u0107, odmieniana przez wszystkie przypadki. Spo\u0142eczno\u015b\u0107, do kt\u00f3rej mo\u017cna by\u0142o si\u0119 odwo\u0142a\u0107, na kt\u00f3rej mo\u017cna by\u0142o si\u0119 oprze\u0107, kt\u00f3ra nierzadko upomnia\u0142a si\u0119 o nas w czasie tego trudnego sprawdzianu. <\/p>\n\n\n\n